Binnenpark Buitenpark

Hoogezand, Sappemeer, Zuidbroek

2012-02-28T12:16:00.001+01:00

ijverig aan het werk een spin tekenen is nog best moeilijk

Het speelplein was opeens niet somber meer en zelfs het Hoofd van de school leek ook goede eigenschappen te hebben. Ongemerkt had Juf Olivier bezit van mijn zintuigen genomen. Ik kon het leven beter aan, meende ik.

Het was maandag en ik gaf tekenles. De opdracht luidde: ' Maak met je groep een groot spinnenweb, met daarin een forse spin, en een mooie grote gevangen halfdode vlieg.

De kinderen waren enthousiast: de jongens grinnikten, de meisjes griezelden. Ze hadden eerst ieder een kleine voortekening gemaakt. Het mooiste ontwerp werd gekozen om uit te vergroten.

Gerard Koetje van groep twee had de mooiste spin en Siepke Talens van drie, schetste een beeldige vlieg die duidelijk stuiptrekkingen van angst en dood liet zien.

Het was een levendige les; er was wel rumoer, maar er werd gewerkt. De bedoeling was dat de beste spinnenwebben op het raam geplakt werden.

Dirk Jan lijmde de stroken die de anderen knipten op het glas. Het ging fantastisch: een raam vol kunstig geweven webben met allerlei exotisch ongedierte.

In de pauze vroeg Van Putten mij wat die rommel op de ramen te betekenen had. " Je kan niet meer naar binnen kijken en straks wil het er niet meer af, je hebt toch geen bisonkit gebruikt?"

Er ging mij een licht op. Tot nu toe had hij in de spiegeling van het raam, van de eerste klas aan de overkant, mijn doen en laten kunnen volgen. Ik sloeg met mijn tekenaktie twee vliegen in één klap. Nu kon hij mij niet meer bespionneren........!!! Dat zat hem dwars.

Juf Olivier kwam het plein op lopen. Ik kreeg een tevreden vlindergevoel en hoorde niet wat het Hoofd verder zei.

"Wat mooi al die spinnenwebben, hoe kom je op dat idee," riep ze lachend.

Van Putten lachte vals mee. Hij had al eerder kritiek op mijn tekenonderricht gehad. Toen hij eens bij mij op lesbezoek was, had hij gezien, hoe ik de kinderen hun papier egaal vol liet kleuren met rood, blauw, geel of groen. Wat is dat, had hij gevraagd.

" Dat is de ondergrond, daarop moet later de tekening komen, dat deden Rembrandt en Vermeer ook," verzon ik.

" Zoiets kost toch te veel krijt en onze kinderen moeten geen kunstenaars worden," bromde hij niet al te boos.

Onder het derde lesuur kwam hij mijn lokaal in en keek niet onvriendelijk. Dat vertrouwde ik allerminst.

" Kom eens mee, collega," zei hij, " dan zal ik je laten zien hoe mijn jongens de topografie doen, je klas is toch rustig, je mag wel even weg."

" Jongens," zei hij; meisjes bestonden voor hem niet zozeer.

" Hij werkt niet, dat knaapje moet op z'n sodemieter hebben," sprak hij soms en dan had hij het bijv. over Betsy Klinkhamer.

En nu noemde hij mij 'collega'! Mijn argwaan steeg.

In zijn klas gaf hij Gerrit Wieteler de aanwijsstok en stuurde hem naar het bord. Er hing geen landkaart. " Wijs aan," commandeerde hij:" Hoogezand, Sappemeer, Zuidbroek, Nieuwe Schans, Zoutkamp, Delfzijl."

In snel tempo wees de jongen op de kale muur naast het schoolbord naar denkbeeldige plaatsen. 't Was verrassend: de onderlinge afstanden en ligging klopten precies.

" Zie je, Mulder, zo stamp ik de kaartkennis erin. Ze kennen het zo goed; ze hebben geen kaart nodig, doe dat maar eens na."

En hij ging nog even door. Verschillende leerlingen deden met de stok aanvallen op de groengrijze wand:" Winschoten, Appingedam, Hoogkerk, Veendam en Stadskanaal."

Ik was overdonderd en dat was de bedoeling ook.

Terug in mijn lokaal ging ik verder met mijn reken- en taalles en wuifde naar Juf Olivier die, niet toevallig, dacht ik, mijn kant uitkeek.

Twee dagen later waren spinnen, webben en vliegen verdwenen.

Met een mes had de werkster de stroken weg gepeuterd. Het had haar volgens Van Putten veel extra tijd, zeep, water en moeite gekost.

©c.u.

Lees ook eens: http://binnenpark.blogspot.com/2011/02/meester-ze-staken-een-scheet-in-brand.html

Winteravondkost

2012-02-26T14:46:00.000+01:00

Zeg juffrouw mag ik met jou de hutspot dansen

dan word jij een zomerui en ik een winterpeen

de beentjes van de vloer overal liggen nu kansen.

Och ja ik ben direct en draai er liever niet om heen.

Dat blonde haar en bruine oog zijn om te zoenen,

de euvele moed zakt mij niet gauw in de schoenen.

Uw kijkers schitteren lichtjes door die stroboscoop;

de slowfox met u schuifelen is waarop ik vurig hoop.

Als dank schrijf ik voor u een kook- en smulsonnet.

Het gaat er druk worden op ons gladde dansparket,

Daarbij kus ik u af en toe tussen neus en lippen door:

aardappelschijfjes, doorregen spek, en Unox- scharrelworst,

vluggort, ietsje zout, winterwortel, lente-ui: we gaan er voor.

En als er dan een tango komt, klem ik u stevig aan mijn borst.

©c.u.

Hete bliksem

2012-02-25T15:37:00.003+01:00

een regennat gezicht

Nooit vergeet ik de dag dat ze vluchtig kuste

vroeg of ik stamppot met zoete appels lustte.

Liefde toch gaat bij voorkeur door de maag;

dus zei ik ja met gebakken speklapjes graag.

nee mijn herinneringen zeker ze zijn niet vaag

Ze stond in de kou weggedoken in haar kraag

nat van de regen haar ogen waren hemelsblauw.

Ik zei: jongedame mag ik een frisse zoen van jou.

Ze pakte m’n arm, sleepte me kordaat mee naar huis

zette er een pan vol water op het elektrische fornuis

lachte maak het je makkelijk ga gerust even chillen

dan kan ik intussen piepers en zoete appelen schillen.

Dat gebedel om een zoen: ik had direct me je te doen.

Jij hebt gewoon erge trek daar wringt bij jou de schoen.

©c.u.
illustratie: Hein Dijkman

Zoenoffer

2012-02-22T19:39:00.000+01:00

de dichter peinst, krast, krabbelt, puzzelt en piekert......

Ach juffrouw mag ik van u een zoen!

U ziet er zo verdomd aantrekkelijk uit

als ik in ruil ervoor dan een liedje fluit

van de zon en het gras is nog zo groen.

Toe juffrouw wilt u mij eens kussen!

Zonder gein ik neem u er niet tussen,

verder hoeft u werkelijk niks te doen

op m’n erewoord ik houd het fatsoen.

Uw huid is zo fris uw lippen rood als wijn,

wanneer ik me niet vergis zal het zalig zijn.

Er valt niks te vrezen we gaan niet tongen.

Ik sloot een weddenschap met mijn broer;

hij heet Ton staat ginder ergens op de loer.

Kom nu even er is een hoge prijs bedongen.

©c.u.

Andijviefeest

2012-02-20T13:19:00.000+01:00

een twee hap!!!

Stimp stamp

Er waren van die hoogtijdagen

dat je maar niet te veel moest vragen

van ‘t eten dat je op tafel vond

‘t water stond dan ook niet in je mond

Een sliert andijvie, aardappelpuree ,

mosterd en azijn, gebakken spek;

‘t bakje vlaflip na dat viel nog mee

slikken of stikken eten zei de gek.

Ons Moeder had ‘t druk en schepte op

smeet een grote flats voor ieders neus

stimp stamp eet smakelijk en hou je kop.

Met lange tanden je had geen keus

van liever niet dat gestimp en stamp.

we vonden dat een regelrechte ramp

Mijn mini wildernis

2012-02-17T17:11:00.000+01:00

Asociale tuin

In mijn wilde bos- en heidetuin

groeit alles ordeloos schots en schuin.

Die dooie takken met dat bruine blad;

de buurt vindt zo’n rommel niet je dat.

De jeneverbes en de conifeer

kijken op sneeuwklok en krokus neer;

hulst, vlinderstruik en rozenbottel

schieten er onbekommerd wortel.

De mensen roddelen met elkaar.

Ze wijzen, daar woont een kluizenaar,

iemand die vast helemaal niet spoort:

zo’n rotzooi voor je huis is ongehoord.

Maar ik woon hier veilig en beschut,

leef er happy in mijn eigen rijtjeshut.

Les in een cirkel.

2012-02-14T14:43:00.001+01:00

Bergbeek

Op 14 februari 1969 noteerde hij in zijn agenda: Bert Berghuis fietst op het schoolplein om vijf voor half twee! Waarom had hij dat neergeschreven, mocht die Bert er niet fietsen of was het zo vreemd dat die mallootjongen juist daar reed terwijl hij eigenlijk de les hoorde te volgen.

Bert was een wat raar ventje; wie ging er nu uitdagend rondjes op 't plein draaien als je wist dat je docent die absenten opnam dat zag.

Een mens moest een beetje gek zijn; een beetje maar, niet teveel. Je mocht zulk gedrag ook niet verwarren met fantasie; dat was wat anders.

In de eerste weken op z'n nieuwe school in Midden Nederland werd Mulder flink gepest: de leerlingen gooiden en schoten met propjes; kleverige balletjes die overal bleven plakken, iedereen liep uit de bank, een natte spons viel van de rand van het schoolbord juist als hij zijn uitleg van de Engelse uitdrukking ‘a splitting headache wilde verduidelijken, of er lag een geëlektrificeerd spel kaarten met naakte wijven uitnodigend op een van de voorste banken.

Op het moment dat hij ze aanraakte, ging er een onplezierige schok door z'n hand en arm. Maar hij gaf geen krimp, stopte het doosje in zijn bureaulade. Die blote dames werden geconfisqueerd, dat was nogal wiedes.

Maar de leerlingen van de Jacob van Campen ulo zagen al gauw dat er ook een soort steekje aan hun nieuwe leraar los zat: hij had geen schooltas, alle docenten droegen indrukwekkende hutkoffers en valiezen om hun boeken, repetities en strafwerken te vervoeren.

De leerlingen waren dat van een docent gewend en dachten dat het' tasloos' rondlopen van die Meneer Mulder een welbewuste keus en een stil protest was tegen het kapitalisme of grootgrondbezit in het algemeen of tegen het leraar zijn in het bijzonder! Dat geld- en tijdgebrek een rol speelden kwam helemaal niet bij hen op.

Dat hij met een stapeltje boekjes onder z'n arm van lokaal naar lokaal wandelde, imponeerde hen in niet geringe mate, dat en het feit dat hij nooit zomaar een klas binnenliep en ging zitten.

Altijd bleef die man bij de deuropening staan, liet zijn ogen door het lokaal dwalen en keek ieder kind scherp in de ogen.

Pas na dit ritueel ging hij naar zijn hoge lessenaar en begon met wat een les moest worden! Zo'n inspectie van de troep vertelde veel over wat er gaande was en gaf een aanduiding of er plannen tot ordeverstoring en flauwe grappen met de leraar in de maak waren.

Op een van de vele maandagochtenden die 't schooljaar rijk was, werd hij door 3uw2 verrast met een ongewone opstelling van het klasse meubilair; toen hij de lokaaldeur open, zag hij dat de stoeltjes in een grote cirkel stonden, de tafels waren in een hoek tegen het plafond opgestapeld en zijn lessenaar stond in het midden.

Zestig kinderogen keken hem vol verwachting aan, wat zou die Nieuwe daarop te zeggen hebben!

‘ Leo Kool, ga jij eens op mijn plaats zitten!’ commandeerde hij.

Leo was een wat zielige jongen die rupsen en regenwormen tegen betaling opat om zo wat aanzien te krijgen bij zijn klasgenoten! Erg pedagogisch was zijn keuze niet.

’ Waar meneer, waar, daar dat meent u toch niet!’ ‘ Ja, dat meende hij wel!

‘ Ik zal er wel gaan zitten,’ schreeuwde Bert!

En de brave Kool bleef zo gespaard. Gekke Bert ging in het midden zitten en Meneer Mulder nestelde zich op de open gekomen plaats tussen Hetty en Hester.

‘ Zo, we gaan vandaag de' Herberg met het Hoefijzer' bespreken,’ zei hij.

En de hele les terwijl hij over het verhaal van de jonge Malissoor en diens verkapte crime-passionel vertelde, zat de eenzame schoolpleinfietser zich daar ongemakkelijk en te kijk gezet te voelen, de les echter verliep uitstekend en de klas zuchtte tevreden toen de bel gaat.

Maar Bert zou Berghuis niet geweest zijn als hij geen wraak had genomen. Die kwam enkele weken later toen hij z'n werkstuk over de bergsport besprak!

Met een complete alpine uitrusting verscheen B. op school; haken , touwen, houweel, pennen hamer en katrollen. En een kruikje, het vaatje van de St. Bernardshond, waarin naar later helder werd, een sterk stimulerend vocht zat.

Haken en touwen werden aan het plafond, de landkaarten haak, en aan het bord bevestigd en Bert begon z'n verhaal, vertelde chaotisch over ravijnen, lawines en ingevroren bergbeklimmers en nam af en toe een slok uit de fles en om zijn toespraak te illustreren probeerde hij de wand van het lokaal te bestijgen, iets wat niet lukte en ook niet tot calamiteiten leidde.

Er was grote aandacht en veel gelach. Bert deelde ansichtkaarten met bergen, dalen en ravijnen rond en werd steeds vrolijker, aan zijn verhaal kwam maar geen eind; de bel deed dat!

Hester en Hetty vroegen of we vaker eens in een cirkel les konden krijgen! Dat weigerde Mulder: lesgeven vanuit een ander perspectief had de charme van 't eenmalige en het ogenblik.

Een klas toespreken vanuit de vensterbank bijvoorbeeld was leuk en gek, maar je moest daar geen gewoonte van maken! Voor die aparte en hilarische spreekbeurt gaf hij Bert de bergbeklimmer een zeven plus.

©c.u.

Pech!

2012-02-11T14:43:00.001+01:00

Van kinderen kon je toch de meest gekke dingen verwachten. En je moest je daardoor vooral niet van je stuk laten brengen. In Heemskerk waar hij aan de Willem Barentsz na zijn mislukte Van Putten- jaar zijn uiterste best deed om bij Meneer Snauw, het nieuwe schoolhoofd in de smaak te vallen , kreeg Chris Mulder nog al wat stuurloze en roekeloze kinderen in zijn klas. Ze vochten als leeuwen, gilden als apen, trapten op weg naar de gymles vuilnisemmers om, haakten pootje en sprongen in grote regenplassen. Maar hij gaf geen krimp. Snauw had hem aangenomen om de kalme rustige indruk die hij uitstraalde en dat imago moest zeker niet verstoord worden door het onbeheerst en driftig de jeugd tot de orde roepen

Op een morgen, het eerste lesuur was al tien minuten oud, werd de deur van de klas geopend door Frans Emmer. De jongen deed een stap op zij en daar kwam Roelof kruipend binnen, een beschadigd autootje voor zich uit schuivend, terwijl hij een dof gebrom en een hoog gepruttel voortbracht. In de buurt van zijn tafel kwam hij tot stilstand, liet een denkbeeldige passagier uitstappen en keek vragend omhoog!

Mulder was met de andere leerlingen midden in de bespreking van een moeilijke som over een reis van A. naar B., gestoord en hij wist met z’n houding even geen raad. In het lokaal werd voorzichtig gelachen.

Hij vroeg waarom ze zo te laat waren. Frans nam het woord. Je zou wellicht een smoesje over autopech verwachten, maar het pakte anders uit: er kwam een verhaal, over verschillende ruiten die in op de Hendrik Wandelweg waren gediggeld en waar ze niets van begrepen hadden, zeiden ze!

Roelof stond op zette uiteen hoe de vork in de steel gezeten had.

‘ Wij gooiden allebei een steen in de lucht, -‘ recht omhoog’, aldus Frans, en dan zouden we elkaars stenen gaan vangen, nou en dat was een leuk spelletje, meester, en toen plotseling was er gerinkel en toen waren er een paar ramen kapot en daar konden wij heus niks aan doen, want wij gooien niet op ramen! Maar, meester, toen schrokken we ons natuurlijk rot en toen zijn we keihard gaan lopen en toen we tenslotte stil stonden, waren we een heel stuk uit de buurt, nou we wisten eigenlijk niet waar we zaten; het was een andere buurt. Nou, en daarom zijn we dus te laat, meester!’

Ze keken allebei zeer onschuldig.

Het had geen zin om met een kruisverhoor hun dwaze alibi te toetsen. Bij hevige vechtpartijen op de speelplaats had Mulder wel geprobeerd uit te zoeken, wie er begonnen waren! Vooral als er zo'n tiental knaapjes bij betrokken was, werd je snel wanhopig. Op de vraag; waarom deed je mee, kreeg je dan antwoorden als:’ M'n vriendje was erbij’ , of ’ Ik zag dat er geknokt werd en ben er maar tussen gesprongen.’

Roelof Spat en Frans Emmer deden altijd met zulke plein- rellen mee; waar het om ging, kon hun niets schelen: ze stapten gewoon de strijd binnen.

’ Gaan jullie maar zitten en om twaalf uur moet je even nablijven,’ zei hij, maar op het moment dat de jongens hun plaats zochten, verscheen er voor 't gang raam een agent die na een beleefd klopje binnenkwam. De man zocht jongens die ruiten vernield hadden. Mulder wees hem op z'n beide telaatkomers. Die gingen met de man mee naar het Hoofdenkamertje. Ze zouden zonder twijfel verwarde verhalen vertellen want daar waren ze goed in.

Bij het tafeltje stond nog de kleine Citroen, hij zette het blauwe wagentje waarmee Roelof was gekomen op z’ n schrijfblad en ging verder met de uitleg van de som over de fietser die uit A. was vertrokken en een wandelaar die hem vanuit B. tegemoet zou lopen.

C.U.

De hunebedbouwers

2012-02-09T15:01:00.000+01:00

Na een jaar vol frustratie vertelde Van Putten mij dat er aan onze samenwerking met ingang van het nieuwe schooljaar een eind kwam.

Ik moest maar ergens anders solliciteren en ik hoefde niet op zijn steun te rekenen. Hij zou slechte inlichtingen aan andere Hoofden van scholen geven.

Het tekort aan onderwijzers was echter zo groot dat ik ondanks die Van Putten pesterijen, toch een baan vond In Kennemerland

Na 3 jaar kon ik Hoofdmeester worden op een piepklein schooltje ergens in de gemeente Eemsmond. Een kans die ik met beide handen aangreep

Als je ’t leven aan papier toevertrouwt, wordt het fictie, Min of meer, want de herinnering en het geheugen zijn gebrekkig.

Klaas Bult en Harm Kladder zie ik overigens nog goed voor me. Ze zijn er niet meer. Dat is zeker. Eens zaten ze in mijn les en voerden gewillig alle idiote opdrachten uit die ik gaf wanneer we het met rekenen, taal en wereldkunde even hadden gehad.

Ik was dus hoofd van een schooltje met 23 kinderen, eigenlijk meer een gezin en afgezien van de handwerkjuf en de dominee die af en toe langskwamen, was ik ook het enige personeelslid. Maar ik was baas in eigen school en dat is ook wat waard.

Met vallen en opstaan had ik de nodige ervaring opgedaan in de buurt Ten Boer met die vermaledijde Meester van Putten en later in Beverwijk onder leiding van een rustige meneer Snauw die stoïcijns toekeek bij mijn pedagogisch en didactisch gestuntel.

Nu werkte ik dus voor het eerst als bovenbaas in mijn eigen schooltje dat niet groter was dan een woonhuis.

Klaas Bult was een jongen met donker sluik haar en bruine ogen waarmee hij vragend de wereld inkeek. Hij lachte daarbij soms wat dom en naïef .

Zijn vader stotterde op een aparte manier. Kwam vader Bult op school voor overleg dan leek ’t of hij jacht maakte op de woorden en begon hij steeds luider te praten.

Klaas had dat specifieke gestotter in een milde vorm overgenomen. Als hij een nieuwe taak kreeg gehoorzaamde hij onvoorwaardelijk, zei soms wel:’Me…Meester Mu Mu Mulder zal wel weten, wat Mee….Meester Mmmmmmulderr doet!’

Harm C. had blond haar; zijn ogen waren watergrijs. Hij hield zich vaak afzijdig van de rest van de schoolfamilie, praatte zacht en voorzichtig. Hij wilde wel details weten van de werkopdracht, stelde vragen. Hij knikte veel en op zijn gezicht kon je niet traceren wat hij van Meesters plan dacht.

Zijn vader was timmerman. Kladder was een aparte. Hij had voor het dorp een unieke hobby:zeilen, en hij deed mee aan wedstrijden.

Bij de tekenles produceerde hij dan ook aan de lopende band boten.

In mijn lokaal stond een groot voormalig zee – aquarium; een erfenis van mijn voorganger. Hij liet de mensen uit het dorp met een tankwagen zout water uit de Waddenzee halen.

Bij mij werd het zoetwater. Het was een immense bak,De twee kinderen uit de vierde klas konden er met gemak samen in baden. Er bivakkeerden echter stekelbaarsjes, salamanders, rietvoorns, modderkruipers en twee palingen in.

Harm en Klaas zorgden voor dit aquarium. Als ze met opgestoken vinger aankondigden dat de staartdelingen, de spelling en het dictee af waren, stuurde ik ze de klas uit, het dorp in, met de opdracht, regenwormen, rupsjes, vliegen, kortom alle soorten kriebelbeesten als visvoer te verschalken.

Eenmaal kwam Klaas terug met een pijnlijk, bezorgd gezicht. Hij was door spinnen gebeten en wou weten of dat giftig, dus dodelijk kon zijn.

‘Zo bedwelmen ze vliegen Klaas, wees maar gerust. Je bent immers geen vlieg!’ Door de jacht van Bult en Kladder kwam de aquariumbevolking niks tekort.

In mijn 1- mansschool werkten de kinderen van de 1^e t/m de 6^e klas individueel of in kleine groepjes. Ze waren vlijtig en begonnen ’s morgens zonder veel te vragen met hun schoolwerk. Kwam ik een enkele keer te laat, dan waren zij al aan ’t werk. Door dit alles bleef er in de tussentijd ruimte voor kleine geschiedenis- of aardrijkskunde – projektjes.

Zo bouwden we een hunebed en een Germaanse boerderij. Onder aanvoering van Harm en Klaas verzamelden anderen de bouwmaterialen.

Op de landweg naar het naburige dorp lag geschikt steenslag. Bij een boerderij werd hooi en stro aangeschaft. De meisjes gingen takken halen voor miniatuurbomen. Zo was bij tussenpozen iedereen betrokken bij een soort idyllische en vreedzame geschiedenisles.

Na drie jaar verliet ik mijn lilliputterschooltje uit verlangen naar een grotere onderwijscarrière. Het wel en wee van dorp, school, ouders en kinderen bereikte mij maar spaarzaam en onvolledig.

Een jaar of acht geleden vertelde iemand me dat Klaas verongelukt was.

Ergens in het Noorden in het besneeuwde vlakke land, reed hij met zijn vader. De auto slipte.

Klaas werd uit de wagen geslingerd en kwam in een bevroren sloot terecht.

En via een mailtje moest ik laatst van een van de meisjes, uit dat knusse schoolgezinnetje van toen, vernemen dat Harm al jaren eerder bij een spoorwegovergang uit het leven was gestapt.

©.c.u.

De brommer vlekt!

2012-02-07T11:34:00.004+01:00

Uiteindelijk slaagde Chris Mulder met een jaar vertraging voor het begeerde diploma dat hem de bevoegdheid gaf als onderwijzer carrière te maken. Het was, terwijl hij er in de docentenkamer van de Scholengemeenschap, waar hij nu in zijn laatste jaar werkte, aan terug dacht, een verhaal van liefde, dood en verdriet geweest.

Hij, Mulder had zo het een en ander meegemaakt, want zijn leven als piepjonge onderwijzer begon al bijna veertig jaar geleden op een openbare lagere school in de streek rond Ten Boer. Het gebouw was een fantasieloze blokkendoos en het hoofd van die school was ene meester Van Putten; een verschrikkelijker man en een ellendiger naam had hij later niet vaak meer ontmoet.

Van de gebeurtenissen die zijn afkeer van deze burgerlijke en keurige man zó onmetelijk diep hadden gemaakt, waren een paar hem altijd bijgebleven.

In 1957 reed Mulder, haast nog adolescent, op een oud brommertje dus dagelijks vanuit Haren bij Groningen naar die eerste school, stalde het gammele toestel in de kleine stalling op de verste hoek van 't schoolplein en onderwees vervolgens de hele dag de 38 mini-mensen tellende vierde klas; een klas met overwegend domme en gelukkige kinderen.

Na twee weken stond Van Putten hem 's morgens bij de fietsen bergplaats op te wachten. De man wees zwijgend op een paar grote olievlekken op de tegels en zei daarna:" Je mag je bromfiets daar niet meer neerzetten, laat hem maar ergens op straat of leg er wat oud papier onder!"

En zo kwam het dat vanaf die dag de antieke Solex bromfiets op oude kranten gestald werd. Een enkele keer vergat hij 't en dan wierp Van Putten tijdens 't eerste uur de deur van de klas open en riep verbeten: "De brommer vlekt!"

Harm Cladder of de kleine Wilfried de Boer kregen dan van hun verbouwereerde meester opdracht met wat dagbladen de fout te herstellen en de klas had leedvermaak.

De rozen rond het plein waren een bron van andere verdrietigheden. De zorg om het wel en wee van deze bloemen hield Van Putten voortdurend bezig.

Spelende kinderen mochten niet in de rozenperken komen en als je plein wacht had, moest je erop toezien dat zulks ook niet gebeurde.

Om het zijn personeel makkelijker te maken had de Hoofdmeester een brede strook niemandsland bedacht tussen de stoeiende jeugd en de rozen: in een gebied van vijf tegels van de rand mocht geen kip komen.

Chris kuierde tijdens het speelkwartier ijverig en plichtsgetrouw in dit lege grensgebied en stuurde iedereen die de 'rozenwet' van Van Putten overtrad naar binnen. Voor straf mochten die leerlingen voor de zesde klas op de grond zitten en dat was een grote schande, want de zesde genoot van zulke straffen!

Jan van Putten hield van orde en netheid. De school en de omgeving van de school moesten zijn visitekaartje zijn.

Terwijl hij een slok van zijn pauze-koffie nam bedacht Mulder ergens gelezen te hebben dat sommige commandanten van Duitse concentratiekampen dezelfde haast ziekelijke belangstelling voor groenvoorziening en frisse kleuren hadden.

Maar er waren meer verrassende orderegels geweest. Tijdens een van de spaarzame personeelsvergaderingen besloot 't Hoofd dat het maar eens uit moest zijn met dat slordige geplas in en over de toiletten en hij schotelde zijn meesters een verbijsterend systeem voor waarbij ordeloos gepiemel voortaan onbestaanbaar zou zijn.

In 't kort kwam het hierop neer: de jongens stelden zich in een rij op voor de wc, de onderwijzer controleerde de bril en vervolgens mocht de eerste leerling naar binnen; als die klaar was, moest ie naast de leerkracht gaan staan en even wachten tot de volgende gegadigde na een vluchtige controle met luide stem kwam melden:" Bril droog, meneer!"

Met deze omslachtige procedure werden alle toilet kinderen afgewerkt. Het duurde meestal de hele pauze en van koffie drinken kwam niks.

Doorgaans kon je groen licht geven voor het wachtende kind, maar een enkele keer klonk de kreet:" Meester hij heb er naast gezeikt!"

Dan moest de boel schoon en volgde de een of andere vreselijke straf. Het spreekt vanzelf dat Van Puttens schooljuffen van dit soort corvee verschoond bleven

"Gelukkig," kon je zeggen," was dit vroeger, allemaal lang geleden en leefden we nu in betere tijden."

Maar Van Putten leefde nog; de Van Puttens gingen niet dood en zij hadden hun eigen ordelijke en nette leven, eeuwig en altijd.

Strikt genomen was rector Helman zijn huidige en laatste onderwijsbaas uit hetzelfde hout gesneden. Die had hem als bijna 65-jarige nog maar weer fijn ingeroosterd bij de surveillance in de grote pauze, met de gedachte misschien dat wat beweging en een frisse neus voor die Mulder geen kwaad konden

c.u.

( in een ander setting en stijl was deze episode ook al eerder te lezen. Hier maakt het verhaal deel uit van de slotafleveringen in de serie: Vanuit de Verste Verte ofwel de zgn.Ibbeltjereeks )
zie voor overeenkomsten verschillen bij de volgende link http://binnenpark.blogspot.com/2011/03/van-olievlekken-rozen-en-droge-wc.html

Beschuit groot of klein - Xead.nl

2012-02-05T10:57:00.001+01:00

Beschuit groot of klein - Xead.nl

Rookmelder

2012-02-05T10:21:00.001+01:00

zo ziet zo'n ding er ongeveer uit maar het is hem natuurlijk niet

De bel, een grijze man met een brandweerjasje.
’Morgen meneer, wij willen in het kader van de brandveiligheid een aantal punten doornemen. Mogen we even binnenkomen.’
We, wij:bescheidenheids meervoud of staan er achter de hoge tuinstruiken van mijn woonerf nog meer grijze brandmeesters!

Gisteren zijn er een paar nog jonge Oostblokdames aan de deur geweest die een glaasje water wilden. Snoeihard heb ik geweigerd. Door het plaatselijke nieuwssufferdje ben ik alert op die watertruc. Ze komen gewoon jatten: water drinken en ondertussen goochelen met pinpassen, geld en sieraden.
Ik weifel .
De brandveiligheidsman lijkt betrouwbaar. Misschien lust hij een kop koffie.
’Kom er maar in,’zeg ik
Dat doet hem genoegen.
In mijn grote groene milieuboer- fauteuil begint hij met een vragenlijst: of ik een magnetron en een afzuigkap heb. Weet ik waar de hoofdkraan van het gas zit. Laat ik misschien de televisie altijd op stand by staan? Al naar gelang het zo uitkomt bevestig en ontken ik alles.
Tussen door vertelt hij met pensioen te zijn maar dit werk nog best kan doen. Je ziet nog eens wat en je komt nog eens ergens, is zijn leus.

Daarna wil hij een tocht het huis maken. De meterkast is geen rommelkast, op de trap liggen geen spullen in de weg zodat ik op mijn vlucht geen lelijke val zal maken,de gang bij de voordeur biedt vrije doortocht. De vluchtwegen zijn dus obstakelvrij. Kortom ik word geprezen.
Boven op de overloop aangeland wijst hij naar ’t schrootjes plafond. Daar moet een rookmelder zitten. Zo hoog mogelijk want rook trekt naar boven.
’Die krijgt U gratis van ons’, doet hij gul.

Uit zijn attachétas komt een rond glad grijs voorwerp, model miniatuurruimteschip. Hij trekt een papiertje weg en plakt mijn gloednieuwe brandmelder tegen de trappenhemel. Even controleren of ie het doet, knop naar rechts, gepiep, oké, perfect ! Helemaal voor niks niemendal en het is een hele goeie, de batterijen gaan wel 10 jaar mee. Ik hoef mij geen zorgen te maken.

‘Dat is lang genoeg’, zeg ik.
Bij de deur krijg ik als dank voor de gastvrijheid nog een tijdschakelaar waarmee ik op vaste of wisselende tijden lampen kan laten aan en uit springen.

Even later mobielt mijn Groningse dochter. Hoe het gaat. In het Noorden is alles goed.
’De brandweer heeft een rookmelder gebracht’ zeg ik opgewekt.
‘Daar ben je mooi klaar mee ,weet je hoe die uitmoet.
‘Jaja, roep ik, de man heeft het voor gedaan.’’
’ Zo’n ding maakt een pokkenherrie. Als je een kaars aansteekt, gaat ie al te janken. Waar hangt dat stomme ding’, ratelt ze.
‘In het trapgat’, zeg ik getemperd in mijn rook- meld- vreugde.
’Daar kun jij niet bij. Dan moet je op ’t keukentrapje. Je dondert om, maakt een doodsmak en dan kom je helemaal niet weg bij brand.’
Met de mobiele telefoon ga ik naar de gang, kijk omhoog langs de trap en zeg dat ze overdrijft dat het niet zo hoog is en dat ik met een voetenbankje of een stoof ook wel bij de rookmelder kan.
Ze pruttelt nog wat die dochter van me en vervolgens komt ons gesprek met koetjes en kalfjesgebabbel over kleinkinderen in kalmer water.
Sarai heeft een mooie tekening voor Opa gemaakt.
Boris heeft een tien voor Frans en een 7.7 voor Nederlands en Jana heeft op haar tweede brugklasdag les gehad van een gestoorde oude geschiedenisleraar die krijtjes eet en op zijn bureau springt om de mensaap te imiteren
c.u.
( de bovenste foto heb ik gemaakt op een duivenfeest waar men volledig uit zijn bol ging op de tune van Una Paloma Blanca)

Als je maar hard genoeg rent, kun je over water lopen

2012-02-03T14:49:00.001+01:00

Mijn vader had een melkrijder bekeerd uit Roodehaan of Briltil. Dat stond tussen de slordige aantekeningen in het schoolschriftje waarin hij alle processen-verbaal bijhield in de tijd dat hij een eenmanspolitiepost bemande.

Dat bekeerd moest vanzelfsprekend bekeurd wezen want mijn vader kende allerminst zendingsdrang.

Mijn ouders woonden toen in Tynaarlo. Het politiebureau was ingericht in een reserveslaapkamer van hun huis. Welk strafbaar feit die melkrijder pleegde werd niet vermeld. Misschien deugde de verlichting van z’n melkwagen niet of vergat hij richting aan te geven met zijn slaperige hoofd, want melkrijders werken als het nog donker is en mijn politie- vader was onverbiddelijk.

Melkrijders kende ik. Ze vervoerden melkbussen die langs de weg stonden met paard en wagen, tractor of vrachtauto.

Mijn oom Jan uit Adorp had een melkrit en Pieter Hommes uit Oldenzijl bijvoorbeeld; vriendelijke mannen die geen vlieg een poot of vleugel uittrokken. Zulke lui gaf je geen bekeuring! Maar vader was streng, niet rechtsom, of linksom maar rechtdoor zee.

Door die notities in ‘t verbaalschriftje, kwamen andere melk gerelateerde herinneringen boven drijven. Lang geleden moest ik rond melktijd in de vooravond verse melk halen. Op de fiets met een blauw akertje, een soort mini- melkbus, ging ik de boer op; tijdens de oorlogsjaren in Doornspijk en later in Heerde. Die missies waren niet zonder kleine irritaties. In die eerste woonplaats vlogen Hurricanes, Spitfires en Mosquito’s laag boven de weg met bomen en schoten op Duitse transportcolonnes.

In Heerde fietste ik op winteravonden de Broekpolder in naar boer Wiggert, een grote dierlijke man die mij hinderlijke vragen stelde over avonturen met meisjes. Die had ik niet.

Als ik de warme halfverlichte stal binnen liep, bulderde hij steevast in het dialect van de streek; ‘ie lus strakkies vas wel roggebrood met spek.’

Dan kwam hij onder een koe vandaan, gooide zijn emmer leeg in een melkbus, wees naar Gretha, z’n veel jongere vrouw die een paar koeien verder aan de spenen trok, en lachte: ‘kiek mar es goed, das ’n lekker wief of dachie van niet.’

Hij ging dan naar haar toe, kneedde in een forse dij die half onder de opgeschorte rok in zicht kwam.

’ Noen wa zeggie d’r van das toch bes vleis !’

Ik wist niet hoe ik kijken moest ; de ellendeling genoot . Ik dacht; schiet op met die melk, want ik wou weg. Maar Wiggert nam de tijd, informeerde terloops of mijn vader de politieman het nog wel met mijn moeder deed.

En altijd draaide het er op uit dat ik even later in de kleine keukenwoonkamer brood met spek moest eten. Rinus Wiggert zei dat spek goed voor een jongkerel was, want dan kon je goed fieken of nijen.

Dan kwamen de sterke verhalen over de smerige dingen die hij met de dorpsmeiden deed.

En die blonde blozende mollige Gretha van hem lachte, vond alles mooi als haar Wiggert zo opschepte.

Soms sneed hij een ander onderwerp aan.

Eens had het de nacht ervoor gevroren en Wiggert wilde weten of ik al geschaatst had.

Ik zei dat je over een nacht ijs niet rijden kon .

Natuurlijk kon niemand in het dorp zoiets, maar hij Rinus had vorig jaar toen er een vel ijs van een halve centimeter lag, Lammert Groothuis en Willem Pannekoek uitgedaagd voor een wedstrijd over het kanaal van de sluis naar de melkfabriek. Hij had ze de kop gek gemaakt. Dus staken ze van wal.

Het eerste stuk ging , maar richting melkfabriek had je warmer water; daar werd geloosd . Lammert en Willem zakten door het ijs.

Hij, Wiggert niet, want zei hij,’as ‘t ies under mien ene poot kapot gunk, zetten ik rap m ’n andere schoatse weer veuruut. ‘

‘Dat kanniet’, zei ik.

Nou besloot hij, het stond toch ook in de Bijbel; wanneer je maar hard genoeg rende kon je over water lopen.

Hij knipoogde naar zijn vrouw.

Roggebrood en spek waren op en ik mocht met de melk weg.

Of ik in die tijd gedroomd heb van een Wiggert die als een groteske vogel over het ijs fladderde weet ik niet. Het moet haast wel want meestal ging ik niet graag naar die boerderij.

En vader vond ‘t om de een of andere reden niet goed dat mijn zuster de melk bij boer Wiggert ging halen.

©c.u.

Het eeuwige tekort

2012-02-01T16:46:00.002+01:00

De zware houten voordeur van de school

Alles komt terug. Het blad aan de bomen; het groene gras in de wei. Maar dat telt ook voor minder prozaïsche dingen. Zo lees ik in de krant en zie op het nieuws dat er weer eens, voor de zoveelste keer gebrek is aan leerkrachten.

In 1956, ’57 zaten we op de Groninger Kweekschool in het laatste studiejaar. We waren al geslaagd als onderwijzer , moesten alleen nog even de Hoofdakte halen om volledig bevoegd door ons verder pedagogische leven te kunnen gaan zwerven. Toen was er een schrijnend tekort aan onderwijzers. In de schoolpauze liepen in de Pelsterstraat voor de deur van de school Hoofden van Scholen uit de provincie heen en weer; op zoek naar onderwijzers en onderwijzeressen.

Klasgenoot Jan Starmans kreeg op de stoep van de school een baan op een schooltje in Slochteren. Hij werd haast geronseld.

Mijn heimelijk gekoesterde wensvriendin Ibbeltje vond werk in Rolde het dorp waar ze woonde. Bij haar huis belde in het weekend de plaatselijke ‘schooldirecteur’ aan met de vraag of ze bij hem wilde komen lesgeven.

Door zulke toestanden werden sommigen van ons overmoedig. We verstuurden op goed gelukkig sollicitatiebrieven. We schreven erin dat we weliswaar geen leservaring hadden, dat we voor de zomer voor het examen wel zouden slagen, maar dat alles slechts een kwestie van tijd zou zijn.

Jacob Winkelhaak kreeg zo een benoeming in Gieten. Hij kwam uit Drenthe; voor hem werd ‘t dus een thuiswedstrijd. In het algemeen solliciteerden we dicht bij huis; het liefst in de stad of de onmiddellijke omgeving. Meppel en Nieuweschans vonden we te ver en voor schooltjes in Friesland waren we afgezien van grensgevallen als Leek, Marum en Tolbert een beetje kopschuw.

Ik reageerde op een advertentie uit Stedum of Middelstum. Ik herinner me niet welk dorp ‘t betrof, maar ze zaten er dringend om een bovenmeester verlegen.

Op een donderdagmorgen mocht ik daar proefles geven Daarvoor moest ik spijbelen. Je kon moeilijk aan je Kweekschooldirecteur vrij vragen om te solliciteren. Die vond het voorbarig en helemaal niet oké en dat je al voor je examen werk zocht.

In die kleine lagere school in Stedum vroeg de hoofdmeester , die op een andere grotere school in de provincie ginge werken, mij aan zijn gecombineerde 4e, 5^e en 6^e klas een beetje lezen, taal en reken te geven. Dan konden enkele gemeenteraadsleden, een burgemeester en een wethouder die achter in de klas zaten, zien hoe geweldig ik lesgaf.

Ze rookten vette sigaren en keken welwillend naar mijn zenuwachtige gestuntel met getallen en de trillende letters en cijfers die ik op het bord toverde. Ze waren keurig in hun zondagse pak. De enige die zich in zo’n nette outfit op z’n gemak leek te voelen, moesten de burgemeester en de wethouder zijn. Zij rookten een pijp.

Na afloop van de les gingen de mannen met mij voor nabespreking en evaluatie naar een huis tegenover de school met het plein. Dat was de ambtswoning van ’t schoolhoofd. Ze vonden dat ik leuke dingen verteld had aan de kinderen. Ze zagen me wel zitten, of liever voor hun klas staan.

Er was echter een probleempje. Ze wilden graag dat ik in dat huis ging wonen.

De Hoofdmeester van Stedum hoorde in dat huis. Ze stelden voorzichtig wat bizarre vragen. Was ik lid van een ongewenste politieke partij en ging ik naar de kerk! De school was weliswaar openbaar, maar de bevolking overwegend stevig Hervormd of gereformeerd. En het nieuwe Hoofd moest niet teveel uit de toon vallen.

Ik schudde m ’n hoofd; ontkende en bevestigde alles, en omzeilde daarbij addertjes onder het gras. Toen kwam de hamvraag. Was ik getrouwd? Nee dus! Verloofd dan ? Ook niet.

De man met de pijp, hij was de wethouder, glimlachte en zei: ‘Maar man je hebt toch wel een vriendin, dat is dan toch zo geregeld. Je trouwt, hebt een huis, een vrouw en bent schoolhoofd in ons mooie Stedum.’’

Ik dacht aan Engeltje. Kon ik haar vragen om in een vloek en een zucht met mij te trouwen soms!. Maar na die middag met het walmende petroleumstel en het kapotte keukenruitje had ik haar steeds minder vaak gezien . En op 28 augustus, tijdens het vuurwerk van Bommen Berend vond mijn oog haar in de feestende menigte op de Grote Markt. Ze omhelsde en zoende toen met een verhit gezicht een of andere grote blonde kerel.

Weer schudde ik ’t hoofd.

Ondertussen had het gezelschap er lol in gekregen; ze vonden het grappig dat ik met de situatie geen raad wist. ‘Man heb je dan geen zuster die met jou zo lang hier in dit huis wil wonen ,’vroeg een van hen nog.

Hoe de bijeenkomst eindigde weet ik niet meer. Wel kreeg ik al snel een brief thuis, waarin ik bedankt werd voor de sollicitatie, maar dat intussen in de vacature voorzien was.

Voorlopig was ik daarmee genezen van mijn sollicitatie activiteiten. En dat was maar goed ook, want ik zakte nipt voor mijn hoofdakte-examen Tienden van punten tekort was ik tekort geschoten, ze zou dus nog weer een heel jaar naar dat troosteloze kweekschoolgebouw in de Pelsterstraat gaan, door die zware voordeur naar binnen om een les van Zwart of Zandstra bij te wonen. En Ibbeltje Rotering, Engeltje Mulder, Kees Overwater en Gerrit Schietman zouden er dan niet meer zijn.,.

Schaatsleed

2012-01-31T10:09:00.007+01:00

het ijs is nog niet dik genoeg

Menig wedstrijd heb ik scheve schaats gereden,

soepel pootje over zoals anderen dat deden,

handen op de rug bij langgerekte stukken,

medaille of herinnerkruis ’t moest me lukken.

Met tegenstanders werd er gestreden.

Het was erop eronder of beneden.

Mijn slag was goed en scherp mijn noren.

Met regelmaat zag je mij van voren.

Toen ben ik ijskoud in een wak gegleden.

Met nog maar een ronde of twee te gaan

waren mijn kansen volledig van de baan.

Heel stom was ik door ’t rode lint gegaan.

Mijn vriendin riep van de kant ‘ach heden

en ik had bij de start nog zo voor je gebeden.’

c.u.

Eigenlijk zou ik dit sonnet moeten opdragen aan Jan Uitham, een beroemde achter-achterneef van me die in zijn ijver om de Noorderrondritten te winnen, vlak bij huis en haard en finish door het ijs zakte omdat hij in zijn ijver om te winnen rode waarschuwings- linten negeerde.
Hij had geen zin om te klunen en wou op topsnelheid verder sprinten. Het gebeurde dicht bij zijn huis, daar rende hij als een natte kat heen, trok een droge trui aan en zette terug op het ijs de achtervolging in...........

En ze speelde wat met mijn banaankromme duim

2012-01-30T09:31:00.001+01:00

‘Misschien valt het al met al mee met je vader. Hij is nog niet zo oud!’

’Volgend jaar wordt hij 50’, beaamde ze.’ Dan ziet hij Abraham. M ’n moeder wordt twee jaar later Sarah. ‘

’Zeg, heb jij een vriendin’, ging ze plotseling overstag!

‘Nee. Ze moeten me niet, ze maken het allemaal uit Ik weet niet wat het is!,

‘Je bent niet doortastend en teveel in gedachten, Chris.’ Ze zette en gezicht als een dokter die een diagnose stelt.

' Als wij toen bij elkaar waren gebleven, Annie, dan kon je nu met mij naar Stedum. Daar krijg ik als het doorgaat een baan als hoofdschoolmeester en de gemeente heeft een leegstaand huis voor mij en als wij…..’

‘Jaja als, als, as komt bij de molen te pas, zegt mijn moeder altijd’, deed ze luchtig en maakte een wegwerpgebaar, ’Gedane zaken nemen geen keer.’

In spreekwoorden waren die Waldhoorns goed.

‘Je was anders aardig verdrietig die laatste keer. We liepen toen bij het Van Starkenborg kanaal, weet je nog, Annie!’

Dat was wel zo, maar ze moest het uitmaken van haar moeder en ik had zelf gehuild en zij niet. Dat was raar, want jongens huilden niet.

We hadden het in ’t donkere lange gras langs bij ‘t water nog met elkaar gedaan, bij wijze van afscheid kon je zeggen. Dat was een gestuntel van jewelste.

O ja ze wist het nog goed Annie en ze ratelde ondertussen maar door, rommelde wat in haar handtasje, vroeg of ze een paar van die suikerzakjes als aandenken mocht , leunde even tegen me aan, pakte mijn handen en speelde met mijn banaankromme linkerduim.

Nu zweeg ze en keek voor zich in de spiegel boven het buffet naar een verte die er niet was, die achter ons lag.

‘Zullen we wat afspreken voor zondagmiddag bij het Stadspark paviljoen of zo’, vroeg ik

Ze gaf geen antwoord, keek strak.

‘Gewoon als ouwe vrienden zonder bijbedoelingen.’

Ik had die foute woorden al gelanceerd voor ik besefte, hoe stom ze klonken.

Achter ons bracht een kelner iets. Nee Annie hoefde niets meer. Voorlopig had ze geen zin in afspraken, ging ze niet uit. Eerst waren thuis dingen te regelen Ze wist niet hoe het met ‘r zieke vader ging.

‘Ik ga weer op mijn ouwe kantoor aan het Martinikerkhof werken en ik bel je wel’, besloot ze.

’Hoe kom je met die koffers thuis. Je moet met de Trolleybus helemaal naar ’t andere eind van de stad en nog overstappen. Zal ik meegaan. Laat ik mijn fiets hier zolang staan.’

Dat was aardig maar niet nodig. Jaap zou haar ophalen. En alsof ze op een verborgen knop drukte, zwaaide de deur naar ’t perron open en verscheen haar jeugdvriend ten tonele; nog even blond, sterk, boos en dom als vroeger, maar nu breder geschouderd.

Hij kwam naar ons toe, gaf Annie een zoen op de mond en monsterde mij met een blik van zal ik hem nu dood slaan of nog even wachten.

Hij mopperde tegen Annie.’ Waarom ben je niet overgestapt op De Blauwe Engel naar Roodeschool, dan had je bij het Noorderstation kunnen uitstappen, had ik je daar afgehaald. Dan had ik niet zo’n allemachtig eind hoeven sjouwen’

En nee hij hoefde geen koffie dat kon thuis wel. Moeten die ook mee?’ Hij keek naar de kleine verzameling suikerzakjes op de leestafel, pikte er eentje uit met de afbeelding van een kustvaarder en zei: ‘ Hé Bodewes, daar heb ik vroeger gewerkt

‘Dit is Chris’, zei Annie nog hij wordt onderwijzer in Stedum, leuk hè ! ‘’

‘Dat zal wel’, zei Jaap, hij stopte alleen het coastersuikerzakje in zijn zak, pakte de bagage en bromde: ’kom we gaan, ik heb meer te doen. Ze verdwenen, naar het perron, gingen links naar de uitgang met de kaartjescontrole: Annie en Jaap!

Verbluft bleef ik achter.

Vanaf de openliggende krant zond Marilyn Monroe, met naast zich die 3^e echtgenoot in een wit slobberpak, haar meest stralende lach de wereld in.

De verste verte

2012-01-29T13:59:00.001+01:00

Van alle windstreken kwamen treinen naar Groningen. Langs perron twee een Dieseltrein uit het Friese Westen. Een hondenneus -zo noemde men die locomotief- trok de sneltrein uit Holland onder de overkapping.

Het Oosten bracht een Duitse goederentrein, vermoedelijk uit Oldenburg en Bremen. Met een Blauwe Engel kwam ik van Delfzijl. Langs die lijn lag een plaatsje waar ik gesolliciteerd had. Haast ongemerkt was de wereld een jaar of wat ouder

geworden.

Ik liep naar de stationsrestauratie voor een kop koffie. In de deur spiedde ik rond naar een geschikte plek. Aan de grote leestafel in het midden zag ik Annie met twee koffers naast zich, een weekendtas aan de leuning. Ik liep naar d ’r toe.

Ze was verdiept in het Nieuwsblad van het Noorden. Dat schreef van Marilyn Monroe dat ze na twee mislukte huwelijken nu trouwde met de toneelschrijver Arthur Miller, auteur van bijvoorbeeld ‘De Dood van een Handelsreiziger’. Dat ze eigenlijk Norma Jean Morteson heette en dat ze op huwelijksreis in Londen waren.

’Is het spannend!’

Ze keek op; glanzende ogen achter een gangbaar brilletje. Ze schudde ’t hoofd, stond op, gaf een hand. Van alles hadden we samen uitgespookt maar handen schudden hoorde daar niet bij.

‘Je ziet er goed uit.’

’Veel te goed’, lachte ze zuinig.

‘Ga je op vakantie’, gebaarde ik naar de koffers.

Nee, ze ging niet op reis; ze kwam thuis. Haar vader was nogal ziek en Rien, die vriend, weet je wel, had hun verloving verbroken. Als kunstenaar kon hij zich niet binden. Ze stond zijn ontwikkeling in de weg. Er kwam niks meer uit z ’n handen.

Ze begon te huilen.

‘Wat een goedkope rotsmoes’, deed ik verontwaardigd meelevend. Ik gaf haar een zakdoek.

‘En nou is m ’n vader ook nog ziek. Ze nam de bril af, wreef oog en wangen droog. Zo leek ze op een slaperig Koalabeertje met verdriet. Zonder bril had ik Annie nog nooit gezien.

’Misschien gaat hij wel dood’, snikte ze.

’Wacht even, haal ik wat te drinken; water, fris of koffie!’

Ze wou wel koffie. Dat was goed. Ik koerste naar de toonbank, vroeg of ik iets bestellen kon.’ Ik kom zo bij U meneer. Waar zit U?’

’Daar aan de overkant van de leestafel’.

Annie had de krant weer gepakt.

Gedachten en gevoelens dwarrelden in m ’n hoofd terwijl ik terugging. Stel je voor dat het tussen ons toen niet uitgeraakt was.

Ze zag er toch aantrekkelijk uit, veel mooier dan vroeger, voller en strakker, volwassen, een beetje rond als een jonge vrouw in ’t begin van een zwangerschap.

Annie was zacht en aanhankelijk, niet zo afstandelijk als Ibbeltje in dat verdroomde jaar en zeker niet zo bazig als Engelien die de eerste helft van mijn laatste schooljaar zo chaotisch op de kop zette.

‘De ober komt zo!’

Annie keek op, schoof de krant van zich af.

‘Wat heeft je vader?’

‘Een verwaarloosde tbc, zegt de huisarts, overgehouden van de oorlog. Hij heeft in een strafkamp bij Maagdenburg gezeten, vreselijk! Er werd gebombardeerd en ze kregen daar allerlei ziektes difteritis, schurft en longontsteking.

En op de terugreis naar huis heeft hij in Glanerbrug nog tyfus gehad.

De dokter zegt dat er een soort zweertje zit, een klein plekje dat al die tijd heeft gesluimerd Hij is de hele tijd moe en ligt maar op bed; ik ben bang dat het niet goed komt.’

De ober zette een dienblad met koffie op tafel, twee kopjes, schotels, een melkkannetje en twee verpakte reepjes Friese kruidkoek. De suiker vergat hij. Ik diepte een handvol gevulde, maar wat gekreukelde suikerbuiltjes uit de binnenzak van mijn jas. “ ‘ Spaar je die nog altijd’ , lachte Annie, maar ze hoefde geen melk of suiker. Ze moest om haar figuur denken.

‘Ik krijg al een buikje’, lachte ze.

De koek mocht ik ook!

Geen roet in het eten

2012-01-27T21:57:00.001+01:00

En ze waren nog volop bezig mijn nieuwe mollige vriendin af te kraken toen ik weer de woonkamer binnenkwam, nadat ik Engeltje op een gestroomlijnde autobus naar Groningen had gezet.

Mijn broer vond dat ze een stomme paardenstaart had en er hingen van die kinderachtige krulletjes langs haar oren .

‘Hou je erbuiten, stuk verdriet’, snauwde ik.

En mijn jongste zus treiterde:’ Dat kind heeft hamsterwangen!’

Mijn oudste zuster giechelde;’ als jullie trouwen dan heet ze mevrouw Mulder Mulder’.

‘ Je moet toch maar eens informeren of ze niet een kleindochter van oom Harm is.’ begon mijn moeder nog eens.

‘Mens je bent niet snik. Je keurt ieder meisje af dat ik leuk vind. Je bent ouderwets. Ik ga helemaal niet trouwen. Engelien is vernoemd naar Engel Maria Diefendach uit de buurt van Osnabrück. Die is later in Oost- Groningen met ene Mulder getrouwd. Er zijn meer Mulders op de wereld. Ze zijn toch zeker niet allemaal familie!’

Mijn moeder kuchte ten teken dat het zo wel genoeg was!

Mijn zussen lachten stiekem om mijn boze teleurstelling.

Vader gaf een reprimande; ’Zo spreek je niet tegen je moeder, Chris, jongen. Een beetje eerbied mag wel!’
Mijn moeder zei: komt tijd komt raad en de schellen vallen hem vanzelf van de ogen. Ja, ma Mulder was goed in spreekwoorden en zegswijzen.

Engeltje naast me in het groene gras zei nu : ‘ik hou niet van oorlogsverhalen.’

Ze gooide het stapeltje aan elkaar geniete blaadjes van zich af.

Ik zweeg, had geen zin in gekissebis over wat je wel en niet las.

In de verte was bij Onnen het geluid van rangerende treinen.

‘Zullen we doen’, vroeg ze nu.

’Wandelen in het Geertsma’s Bos of bij het Sassenhein’, stelde ik voor.

Er viel stilte.

’Daar kunnen we roeien!’

Engel stond op. Keek naar de achterkant van het huis.

’Dat keukenraam is pikdonker’ Ze wees.

‘Het lijkt alsof het afgeplakt was met verduisteringspapier uit de oorlog’.

Onder de keukendeur kronkelde rook naar buiten . We liepen er heen.

’De boel staat in de fik, Chris!’.

‘Ach God, ik heb weer iets stoms. Het driepits petroleumstel staat natuurlijk te walmen. Mijn moeder was aan het wecken. Ze had stoofperen en kruisbessen in glazen wekflessen in een hoge teil op dat stel staan. Ik moest er op letten, heeft ze gezegd. Ze is er niet; op visite naar een vriendin van de Plattelandsvrouwenbond. Ik moest de boel in de gaten houden. Ik had die pitten lager zullen draaien.’

‘Dat is een beetje stom, joh, nou zitten we met gebakken appels en peren’, riep mijn Engel.

Haar stem klonk haast opgetogen .

Ze deed de keukendeur open, wou naar binnen, maar een muur van gitzwarte damp verhinderde dat. Deur weer dicht. Wat doen we nu, wilde ze weten.

Ik schudde het hoofd. Ze greep een stuk hout, sloeg het linker keukenraampje aan diggelen.

‘Nou waait de boel schoon’, verkondigde ze.

Maar er gebeurde nauwelijks iets. De petroleumnevel bleef waar hij was. Ik deed de deur naar de keuken nog eens open. De zwarte mist vulde van het plafond naar beneden de hele ruimte. Alleen op kruiphoogte was de lucht min of meer helder.

Op mijn buik bewoog ik in tijgergang in de richting waar het walmende oliestel moest staan. Na wat rondtasten vond ik het, draaide de knoppen naar uit en blies naar de lange stinkvlammen .

In de verte hoorde ik Engel zeggen dat ik goed op mijzelf moest passen. Fijne meid had ik toch!

Vlug ging ik staan, tilde de zware weckketel op en zette hem op de vloer. Toen haastte ik me hijgend en proestend naar buiten.

Door het kapotter ruitje begon de smerige damp nu toch het veld te ruimen

‘Kom’, zei ik,’ we gaan naar het bos achter De Scharlakenhof. Kunnen we in de frisse lucht wat uitwaaien.’

Dat was goed. Ze gaf een arm, zei dat ik er niet uitzag met die vuile roetvegen, maar dat het niks gaf.

In het Geertsma’s Bos achter de Scharlakenhof, dat eigenlijk privéterrein was, liepen we langs overwoekerde paden en karrensporen. We lagen een tijd in hoog gras, onkruid en bloemen.

‘Straks, voor je moe thuis is van dat Plattelandstheekransje, zullen we die keuken wel schoonsoppen,’ zei Engel tussen de bedrijven door.

Ik ging rechtop zitten: ‘Dat vieze roetgedoe zit in alle naden en kieren, dat wordt een hele klus en wat denk je van dat gebroken glas.’

‘Dat was een ongelukje; ik zat je met de bezem achterna of zo zeggen we, maak je niet dik dun is de mode, ik verzin wel een smoes. Kom!’

Ze trok me naar zich toe.

De laatste loodjes

2012-01-25T15:51:00.001+01:00

het onkruid tussen de kiezel bleef een terugkerende ergernis

29 April 1945.Vertrek 7 uur. Koud en guur weer. Regen. Onze patiënt nog steeds erg ziek. Gereisd wordt over Emsdetten, Borghorst. Burgsteinfurt, Langenhorst en Ochtrup. Buite Ochtrup wordt overnacht. We leggen 40 kilometer af. Geen bijzondere belevenissen.

Het is zondag; dus ook geen inkopen. Vlak bij de grens.

Moeilijkheden met het vinden van onderdak. Het lukt tenslotte na drie maal vragen. We boffen en hebben nog een zeer goede slaapplaats. Deze avond drinken Freek en ik zelfs nog wodka met een Rus.

30 April 1945. Verjaardag van onze Prinses Juliana. Vertrek 7 uur. Tot de Nederlandse grens is het nog ongeveer 15 km. Het gaat over Gronau. Die plaats is zwaar gebombardeerd.

Bij een smid beslaan we de paarden. Ze zijn nodig aan nieuwe hoefijzers toe. We slaan 25 pond roggebrood in. Je moet je voorstellen voor het eerst na lange tijd roggebrood!.

We reizen verder richting Glanerbrug. Bij de Douane treffen we geschikte kerels. De sigaretten die we uitdelen doen wonderen.

14.15 uur Overschrijding van de Nederlandse grens. Dat geeft een idee van veiligheid. Overigens moeilijk te beschrijven wat voor gevoel we krijgen als we de Vaderlandse bodem betreden.. Er overheerst een gevoel van dankbaarheid.
Onze paarden en wagens worden in beslag genomen. Ze worden later ingeschakeld bij de voedselvoorziening van Enschede.

Te Glanerbrug worden we ondergebracht in een klooster. Hier zetelt het Rode Kruis. Dat is een prachtige instelling We krijgen goed te eten en ’s avonds genoeg brood en thee.

Later op de avond wonen we de herdenking bij van de verjaardag van H.K.H. Prinses Juliana. Veel oranje en muziek. Geestige, maar toch ook stemmige toespraak van de commandant van het Rode Kruisgebouw.

We worden getrakteerd op koffie met koek, sigaretten en tabak en een glas bier. We voelen ons als één grote familie. Er is gepaste vrolijkheid. Wat een prettige ontvangst voor ons na lange afwezigheid. Gedachten vliegen naar huis. Thuis weten ze nog van niets. Hoe verlang je er naar even te kunnen vliegen als een vogel om te zeggen….ik kom terug!

1 Mei 1945. Met autobussen naar Enschede. In quarantaine! Dat betekent wachten. Er volgt onderzoek enzovoort.

‘Meneer Luimers, U mag voorlopig niet verder reizen’, wordt er gezegd. In het zicht van de haven dreigt nog stranding. Met drie andere kameraden moet ik nog 2 dagen blijven om ingezalfd te worden tegen schurft.

De anderen van onze groep vertrekken zonder ons op 3 mei. Dat is even vervelend. Zo wegen de laatste loodjes het zwaarst. We worden ondergebracht in het passantenhuis Vromen aan de haven. Dat is een grote en ongezellige fabriekshal.

Tot onze spijt moeten we onze vriend Soepboer ziek achterlaten. Hij wordt later naar een ziekenhuis overgebracht en heeft vermoedelijk vlektyfus. Zij wilskracht en verlangen hebben hem tot de Nederlandse grens gebracht. Zijn moeder komt hem nog halen met een auto van de N.B.S. uit Roden. Vervoer van de zieke mag echter niet plaats vinden. Daardoor kan ik op 4 mei, ’s avonds om 9 uur , met kameraad Waldhoorn uit Enschede vertrekken. Om half twee in de nacht, de 5^de mei komen we thuis bij vrouw en kinderen. Wat een gevoel! Home, sweet home!!!!

En met die woorden van het overbekende oude Engelse lied eindigde het dagboek van Kees Luimers.

‘Home, sweet home ; there’s no place like home…… ‘

Dat klonk voor mij misschien ietwat sentimenteel en overdreven maar het waren andere tijden en die Kees en zijn naar Duitsland weggevoerde lotgenoten waren heus niet in de positie of stemming zich maar wat aan te stellen.

Het grind van de oprit kraakte;voetstappen als in een hoorspel. Even later kwam Engeltje de hoek van de bijkeuken om en riep ‘hoi’.
Ze kwam zwierig het trapje naar de lagergelegen achtertuin af waar ik in de zon zat te lezen. Het perspectief van haar stevige knieën bezorgde een aangename sensatie.
‘Jij zit ook altijd met je neus in een boek.’
Ik kreeg een smakelijke zoen.
‘Al dat gelees is slecht voor je ogen later!’
Ze pakte plagerig het boek, plofte in het gras neer, haar benen nog bloter ,en ging quasi belangstellend lezen. De plezierige opwinding groeide.

Sinds onze grondige vrij- en stoeipartij bij de Floresvijver, al weer een maand geleden, was onze relatie in een stroomversnelling geraakt. Daarbij was er al een paar keer diepgaand lichamelijk contact geweest en zij had steeds het voortouw.
In een pauze op school deelde ze mee, dat ze met me mee naar huis ging. Kon ze zien waar ik woonde, kennis maken met mijn ouders. De tijd was nu rijp, meende ze. Ik twijfelde. Een succes werd die eerste ontmoeting niet.
Mijn vader ging overdreven joviaal doen. Hij had daarvoor het tuinpad geharkt of geschoffeld, had Engeltje langs zien banjeren en kwam even na haar de kamer binnen. Hij wilde thee of koffie maar was er in feite als de kippen bij om die eventuele schoondochter eens goed te bekijken. Zijn ogen gleden goedkeurend langs haar rondingen.

De lippen van mijn moeder trokken verbeten, minzaam, twee dunne streepjes. Ze zag in dat drukke bolle, babbellustige meisje geen ideale schoondochter. Bovendien heette ze Mulder van achteren. Ze kon een ver en onbekend nichtje zijn uit een zijtak van de familie.
En van trouwen kon dan geen sprake zijn. Dat alles mopperde ze na afloop toen ik Engelien na die eerste visite naar de bushalte bij het kerkhof aan de Rijksstraatweg had gebracht.

c.u.

Ze sparen voor een servies

2012-01-23T15:23:00.002+01:00

Over de Ems

Boos was ik op alles en iedereen. Mijn zus had bij ’t stof afnemen bladzij 10 en 11 van het Kees Luimersverhaal zoek gemaakt.

Na driekwart jaar was er van Annie opeens weer post. Ze had zich verloofd. Daar zat ik ook niet op te wachten.

Op school had Kees Overwater kritiek op mijn twijfelachtige relatie met Engelien. Het was hem opgevallen dat die meid van Mulder elke pauze met mij liep, zoals hij dat noemde.

‘D ’r is niks aan de hand’, reageerde ik,’ wij gaan gewoon bij Indië of V&D koffie drinken. Het is onschuldig. ’

‘Je moet het zelf weten, maar je loopt je ongeluk tegemoet, ’zei hij, je bent gewaarschuwd.’

Door dit regelmatige gepest was ik uiterst prikkelbaar. Annie ’s brief was een volgekrabbeld notitieblaadje. In de enveloppe waren voorts een paar suikerzakjes, een verlovingskaart en een verlanglijstje.

Annie Waldhoorn en Rien Pietersen hebben zich verloofd verkondigde het kaartje in sierlijke krulletters onder een tekeningetje van twee mensen op een fiets. Rien dat was die artistieke vent die boven haar woonde, die kunstschilder- beeldhouwer.

Annie schreef dat ze gelukkig was, dat zij leuke dingen deden. Samen zwemmen, ’s avonds naar de film. En ze waren naar de dierentuin geweest.

Ze fietsten in de omgeving en deden daarbij veel cafés aan. Ze zouden in Lopik trouwen, want daar woonden Rien ’s ouwe lui.

Terloops informeerde ze of ik al een andere verkering had en of ik gauw met school klaar was. Dan moest ik naar het Midden van het Land solliciteren als schoolmeester; bijvoorbeeld in Apeldoorn, Bemmel of Woudenberg want daar was het gezellig en de kinderen waren er lief en rustig had ze horen zeggen.

Ik gaf de verlovingskaart aan mijn zus

’Je vriendin Annie heeft zich verloofd met een lange vent met een plat Hitlerkuifje. Hij heet Rien Pietje Precies of zo.

Waar heb je die paperassen van Luimers verstommeld. Ik mis een heel stuk. Zo krijg ik dat verhaal niet uit. Je bent een onhandige stoethaspel. Als je de boel stoft en de vloer dweilt hoef je het hele huis toch niet op z’n kop te zetten!’

Ze bekeek de kaart ‘Goh, leuk voor Annie. Mooie tekening. Zou die Rien hem zelf gemaakt hebben?’

’Oh ja, vast wel’, schamperde ik, ‘samen op de fiets; fijne symboliek!’

Ze fronste. ’Je bent jaloers, je overdrijft en de papieren die je zoekt, zitten in de krantenbak bij de Margriet, de Panorama en het Harens Weekblad. Kijk maar!’

Dat deed ik.

De verloren pagina’s zaten dubbelgevouwen in een overjarige Libelle.

’Nou je wordt bedankt daar heb ik me dagen suf naar lopen zoeken.’

‘Heeft Annie soms een verlanglijstje meegestuurd’, reageerde ze.

‘Ja, ze sparen voor een servies van de Sphinx van Petrus Regout uit Maastricht.’

Met de teruggevonden lectuur liep ik de trap op naar mijn slaap- studeerkamer en ging daar zitten lezen en schrijven.

Om half zeven vertrekken we uit Beeler. Het is 28 april 1945. De tocht voert langs Sassenberg, Milte, Ostbevern. Schmedehausen en Greven naar Emsdetten.

Het weer is slecht, bovendien hebben we al een paar dagen een zieke op de wagen, namelijk kameraad Herman Veen. De hele dag zijn de wegen overvol met geweldige transporten.

Om ongeveer half vijf naderen we Greven. Hier moeten we over de Ems. We stoppen op een rustig plekje om brood en zo in te slaan. Alles gaat goed tot op een gegeven moment de deur van een slagerswinkel opengaat. Een van onze kameraden roept: ‘Kees, direct mee, het staat er slecht voor!’

‘Ja ik kom zo’, is mijn reactie,’kalm maar, wij hebben toch onze papieren.’

Wat is het geval! Een Hollandse officier in dienst van het Engelse leger heeft hem verteld dat bij Greven niemand over de brug komt. En dat het niet uitmaakt wat voor papieren men heeft; de brug is voor iedereen potdicht.

Gelukkig blijft onze commandant kalm en bedaard. Hij bespreekt de situatie met ons. En zegt dat het wel goed zal komen. Veel van ons zitten al in de put; jonge, jonge, zo dicht bij de haven en dan toch nog stranden. We rijden toch naar de brug. De Amerikaanse of Engelse verkeersagent belet ons inderdaad verder te rijden.

Onze commandant en Freek gaan de stad in voor een oplossing. Wij staan intussen met de wagens op een pleintje en wachten op de dingen die zullen plaats vinden. Opeens geeft die surrogaat ‘verkeersagent’ een sein aan het verkeer om over de brug te gaan. Waarom en hoe, doet er niet toe. Wij roepen naar elkaar;’Kom op jongens, erover.’

En daar gaat het met de paarden in volle draf. Bijna aan het eind van de brug, haast aan de overkant, springt er nog een Engelse wachtpost op onze wagens. Hij wil weten wie we zijn. Waarschijnlijk meent hij dat we Duitse vluchtelingen zijn. Maar wij zijn Hollanders en dan is het Okay. We mogen doorrijden.

We zijn over de Ems. Weer een stap dichter bij huis.

Helaas zit onze aanvoerder nog aan de andere kant in de stad. En hij en vriend Waldhoorn moeten toch zeker mee. Ik spring daarom van de wagen en heb een kort gesprek met de 3 Engelse wachten. Ze willen mijn persoonsbewijs zien. Dat is in orde

Ik mag mijn commandant met die andere kameraad daar ophalen. Beiden lopen intussen al te zoeken. Zijn ongerust. Waar zijn de wagens. Ik hol over de brug terug en als ik ze in de verte een hoek om zie gaan, zwaai en schreeuw ik. Gelukkig merken ze het.

’Waar zijn jullie met de wagens’, vraagt Freek. Z ‘n stem klinkt ongerust en zenuwachtig.

‘Die zijn al aan de andere kant van het water, man!’ Er komt een opgeluchte lach om de snuiten van de twee verloren zonen.

Nu moeten we de brug met de Engelse controleposten nog even weer nemen.

’Here you have our captain and his adjudant, Sirs!’ Lachend geven ze een zwaai met de arm. We mogen er weer langs. Gelukkig ook deze hindernis is overwonnen.

’s Avonds laat vinden we met moeite een slaapplaats een paar kilometer voor Emsdetten. We hebben dan 48 kilometer afgelegd.

Ik stop er ook mee, schuif het verslag van Luimers in de la van mijn Tomado – bureaublad dat samen met een paar boekenplanken aan metalen strippen tegen de slaapkamerwand is geschroefd.

In dat laadje zit een hoop rommel. Die moet ik nodig opruimen. Er zitten dingen tussen die mijn kleine broer Kees beter niet onder ogen kan krijgen.

De suikerzakjes en vliegtuigplaatjes die ik er bewaar, zullen hem niet van de wijs brengen, maar die paar ouwe nummers van De Lach natuurlijk wel. Die lectuur is nog geen spekje voor zijn bekje.

Tussen alle paperassen vind ik een vergeelde foto of ansicht van de Record Reign, een schip dat gestrand is bij Den Helder. Het kaartje is ooit verstuurd door een verre neef van Opa Mulder. Die jongeman was zeevarend zoals dat heet. Zou die op dat schip gezeten hebben.....

Onder mijn voeten hoor ik lawaai van borden en bestek. Ik zal naar de woonkamer moeten voor het eten. Dat lokt me niet.

Moeder heeft weer een vage stamppot met een Hemaworst en spekjes gefabriceerd en dan als klap op de vuurpijl watergruwel na.

Onder de sterrenhemel

2012-01-21T10:38:00.003+01:00

Zuidzeebandje in concert

Van de ene dag op de andere verslapte m ’n aandacht voor ’t verhaal van Luimers. Dat lag niet aan hem. Die Kees moest met zijn reisgenoten nog maar wat dagen langer in Duitsland blijven voordat ik hem en z’n metgezellen bij hun terugkeer in de buurt van Enschede voor quarantaine in een kamp liet opsluiten . Daar werden ze tegen schurft behandeld.

Men zou er hun ware identiteit controleren en dan mochten ze rond 4 en 5 mei tenslotte naar hun woonplaatsen afreizen.

Nee, op school schopte de handel en wandel van Engelien Mulder mijn bestaan in het honderd. Totaal onverwacht vertelde ze dat ze mee wilde doen met onze Hawaiian klassebandje. Daarin speelde ik gebrekkig en op z’n janboerenfluitjes accordeon.

Zij speelde banjo.

Dat instrument paste goed bij die romantische Zuidzeemuziek, vond ze.

Ik zag dat niet zo zitten.

‘Waarom ga je niet bij de officiële schoolband, onze Ritme teachers, die spelen veel Dixieland en daar kun jij dan met je banjo veel beter uit de voeten .’

‘Nee, ik vind jullie ploegje veel leuker en jij bent aardig,’ was het besliste antwoord.

Dus zat ze voortaan bij ons optreden op een armlengte afstand schuin voor me, hard en meedogenloos op haar banjo te rammen.

Dat was ook wel komisch; Engelina Mulder met een bloemenslinger en gehuld in zo’n imitatie rieten Stille Zuidzeerokje, geknipt van kleurig crêpepapier, wiegend met ‘r mollige heupen. Ze was een heuse blikvanger en oogstte met haar ongecoördineerde spel nogal bijval.

Dat bleek al tijdens het eerste optreden in onze nieuwe samenstelling al. We speelden tijdens een schoolcontactavond in het Concerthuis. Een ongezellige pijpenla zaal in de Poelestraat.

Ons Banjo - Engeltje strooide bladmuziek om zich heen, stootte de muziekstandaard en een zangmicrofoon om, ruimde de ravage op, maakte een kokette kniebuiging richting publiek en ging verder met haar enthousiaste getokkel.

We speelden: Patjar Keling, Sweet Hawaiian Chimes On the beach of Waikiki, Onder de Sterrenhemel van Hawaï, Nina Bobo, Ik droom van Aloha en tot slot de Hilomars waarbij de zaal in de maat meeklapte en stampte.

Na een van die succesvolle optredens op zulke schoolcontactavonden, bracht ik Engeltje naar huis. We waren op de fiets. De accordeon had ik achterop. Engelien ’s banjo zat in een fietstas. We liepen naast de fiets.

Ze woonde in de Atjehstraat ergens voorbij het Molukkenplantsoen. De route die ik koos was er een van veel omwegen en God zegene de greep. Engeltje leek geen bezwaar te hebben tegen onze dwaaltocht.

Tenslotte verzeilden we bij de Floresvijver. Daar had je een terras met bankjes aan het water. Er was een laag stenen muurtje met hoog riet ernaast. Daar gingen we zitten.

Het was stil. Nerveus piekerde ik over een gezellige babbel.

‘Toch leuk dat we nu samen muziek maken’, ze legde een hand op m ’n schouder.

‘Ja, je banjo past er wel bij’, knikte ik in het donker.

Ze ging verzitten.

’Er staan meer sterren dan anders’, meende ze nu. Haar warmte schoof dichterbij.

‘Dat komt omdat het nu zoveel helderder is dan toen’, zei ik.

Op dit bankje had ik al eens eerder met Brechtje gezeten , schoot het door me heen. Het was regenachtig mistig geweest. Ik moest uitkijken wat ik zei, maar Engeltje schonk geen aandacht aan mijn dubieuze opmerking. Misschien dacht ze er diep over na.

We zwegen. Het gesprek vlotte niet.

Toen kreeg ik armen om me heen en werd overvallen met een kletsnatte zoen. Bij de volgende schermutselingen kusten we in het wilde weg, gingen handen op avontuur, ritselden de papieren linten van Engeltjes Zuidzeerokje.

En even later zat ze schrijlings op schoot, knorde geregeld tevreden en deelde tussen diepe tongzoenen door hijgend mee dat we nu dus verkering hadden.

Na middernacht fietste ik over het Viaduct aan de Hereweg richting Haren langs Het Sterrenbos met de Mesdag- gevangenis naar huis met een wirwar aan gedachten.

In de Atjehstraat had ik Engelien thuisbezorgd. Na een haastige kus en een tot morgen dan, verdween ze achter een smalle voordeur en in een haast rechte lijn was ik Groningen uitgereden.

Eenmaal thuis kon ik de slaap niet vinden. Mijn hoofd zat vol. Wat was me nu weer overkomen. Hoe moest het verder.

Morgen op school kon alles anders zijn. Met heel andere ogen zou ik zeker vaker naar dat gekke impulsieve Mulderkind kijken, dat bij de meeste lessen ergens schuin voor me in de linkerrij zat.

Nauwelijks hebben wij de harde weg onder de voeten en hoeven

2012-01-20T12:57:00.000+01:00

de weg bij het Slot of Fort

De 27^e april 1945 gaan we na een ruim uur schuilen voor een hevige stortbui om half tien weer op weg. Onze route loopt over Rietberg, Wiedenbrück, Rheda, Herzebrock, Clarholz naar Beeler. Het wordt een dag van allerlei kleine en grote avonturen De paarden draven rustig voort. Plotseling worden we aangehouden door een schildwacht van fort Rietberg. We moeten mee naar het kamp Daar lijkt het ons niet prettig

Het is er een vuile bende; veel Hollanders en Fransen, nee, hier moeten we maar zo gauw mogelijk weg zien te komen.

‘Dat zal je niet lukken’, zeggen de daar aanwezige Hollanders,’alles wordt hier vastgehouden!’

‘ En dat zullen wij eerst nog wel eens zien,zeggen we,’, want wij hebben de beste Amerikaanse doorgangspapieren.’

De commandant van het fort wordt erbij gehaald. Hij leest en herleest onze vrijbrief en zegt dat het goed is. Wij worden geteld en daar gaat het weer van; Vort paarden, vort, tot grote be- en verwondering van de omstanders.

Maar nauwelijks hebben wij de harde weg onder de voeten en hoeven of diezelfde commandant van het fort komt ons achterop. Hij geeft een stopteken, en vraagt naar onze papieren.

Wij vrezen het ergste.

Hij haalt een vulpen uit de zak, schroeft de dop eraf en schrijft met zwierige letters een eigen verklaring van vrije doortocht onder de andere verklaringen. Dat is toch een fijne geste, nietwaar!

Wij zijn in een ander district gekomen en bovendien zien de Hollanders en de anderen in het kamp waarvan hij de leiding heeft, niet dat hij ons op deze manier ook nog voorthelpt. Voor hen is zoiets natuurlijk sneu!

Vanuit Rheda worden veel Franse krijgsgevangenen naar Frankrijk teruggebracht. Ze zien er over het algemeen niet verzorgd en opgewekt uit.

Van een van de Hollanders daar krijgt een van onze kameraden een half kistje sigaren. Daar profiteren wij op de wagens natuurlijk ook van.

Wanneer we verder rijden steken we er eentje op..

Tussen Rheda en en Herzebrock zien wij de eerste trein En wat voor een trein Drie kilometer lengte!.

Ons gebeurt hier het volgende. Een Amerikaanse soldaat, die met het geweer aan de voet staat, begroet ons met de vraag:’Are you Dutchmen?

’’ Yes!’

Hij neemt het geweer op de schouder en holt weg.

Wat gaat hij doen? Een heel eind verder stopt hij.

Als wij daar aankomen, reikt hij voor iedere wagen aan: 1 pakje crackets( gesuikerde koeken), sigaretten, een stukje melkchocolade, een rolletje karamels. Dat is een fijne verrassing. En ‘het Good –luck en Good- bye’ zijn niet van de lucht.

En wij gaan verder. Steeds komen we militaire transporten tegen. We tellen en tellen; op onze wagen hebben we weinig tijdverdrijf.

Tellen verzet de zinnen; tellen dus: auto’s, tanks, pantserwagens, enzovoort. Bij 3000 houden we maar op. Zo rijden wij maar voort en steeds half door de berm, want de weg is voor de soldaten.

In Clarholz mogen we de weg naar Münster niet verder volgen en rijden we via een omweg naar Beeler. Daar zullen we de nacht doorbrengen. We slaan ons bivak op bij ene Adolf Leismann, de boerenleider( gedwongen). Hij is zeer gastvrij.

’s Avonds eten we met z’n allen rond de tafel in de grote keuken. We krijgen een goede slaapplaats in een dichte schuur. Leismann heeft drie zoons, alle drie in de oorlog. Een zit ergens in krijgsgevangenschap en van de andere twee hebben ze al anderhalf jaar geen bericht gekregen.

De verloofde van de oudste dochter is gesneuveld. Alles verdriet, rouw en zorg, aldus Leismann. Waar zijn al die offers goed voor, vraagt hij zich af.

In Beeler krijgen wij voor de paarden 1 mud haver. Dat verdienen ze toch! Kees Luimers tilt de zak met moeite op z’n schouder als ambtenaar van een provinciehuis is dit soort werk niet gewend en dus wordt hij daarbij gesteund door Soepboer, Brokken en Freek.

Onze voermannen die dagenlang aan de teugels zitten, zijn met dat extraatje voor hun trouwe viervoeters erg in hun sas.

Verder weten wij bij een boer nog 25 eieren los te krijgen. De mensen in Beeler zijn dus erg hartelijk en gastvrij.

Zo krijgen een paar van ons bij een andere boer een heerlijk bord aardappelen met jus en pannenkoeken, vertellen ze terug op de wagen. Bovendien heeft elk van hen nog een stukje spek gekregen. Kortom die 27^ste april is een reusachtige dag geweest. En de volgende morgen zetten we koers naar Sassenberg, Milte en andere curieuze plaatsen.

Daar stopte ik mijn lectuur en mijn geschrijf voor mijn klasgenoot Schietman; morgen was er weer een dag!. Ik lag laat in bed te lezen. Weer hadden Kees Luimers en zijn vrienden op weg naar het verre Nederland een onvoorspelbare etappe afgelegd.

Over de kleinste dingen waren ze opgetogen in die dagen toen aan er alles gebrek was. Een rolletje karamels en een beetje melkchocola betekende een echte traktatie voor volwassen kerels.

Wel verwonderde ik me over de combinatie van aardappels en pannenkoeken!

En wat had je in dat deel van Duitsland veel typische namen, waarbij allerlei associaties met je gedachten op stap konden gaan: Sassenberg en Herzebrock!

Beneden in de hal bij de voordeur kefte onze Koekoeksklok 12 keer

Met de vlag in top de brug over…

2012-01-18T15:27:00.000+01:00

Het verhaal van Luimers verdiepte zich verder in mij. De buitenwereld telde niet . Op school stootte mijn bankgenoot Overwater me aan:’ Zet die meid uit je kop, let eens op, Zandstra vertelt pikant.’

Het drong vaag tot me door.

Leraren en leerlingen leefden onder een glazen stolp. Ze raakten me niet.

Alleen gekke Engeltje die in de schoolgangen opzettelijk tegen me aanliep om op die manier als een kat haar aanhankelijk te tonen, zette m ’n gedachten even op een zijspoor.

Schietman die intussen de eerste afleveringen gelezen had, nam mij in de grote pauze apart en zei:’ Zeg eens Mulder, heb jij die gekke namen in dat stuk misschien uit je duim gezogen! Waldhoorn en Soepbier dat zijn toch gekke achternamen die bestaan toch niet.’

‘ Nou Gerrit, mijn zus heeft een vriendin die Waldhoorn heet en je hebt het verkeerd de naam is Soepboer. Je weet toch dat we op Schiermonnikoog na het wadlopen fietsen huurden. Nou die man heette zo.’

Hij keek wantrouwig en hakkelde: ‘ maar er stond Soep met bier, dat weet ik zeker jij zult wel fouten maken met dat overschrijfwerk.’

Zodra ik thuis was las en schreef ik verder.

Over die tocht met boerenwagens door een chaotisch, verwoest Duitsland. Ze zouden met een oponthoud in Gandersheim 12 dagen onderweg zijn; Kees en zijn mannen. In 10 dagen legden ze volgens de notities zo’n 400 km af tot de Nederlandse grens die ze op 30 april, de verjaardag van Koningin Juliana, passeerden.

Op een oude wegenkaart van Duistland stippelde ik met een groen kleurpotlood de plaatsen waar hun odyssee hen bracht.

De 25^ste april is belangrijk. We trekken de Wezer over. Om 7 uur uit Neuhaus weggereden. Het traject loopt via Boffzen, Fürstenberg, Meinbrexen, Lauenforde, Beverungen, Blankenau, Amelunxen, Ottbergen, Hembsen en Brakel. We leggen 28 kilometer af. In Brakel overnachten we.

Onze trouwe paarden trekken de wagens door en langs prachtig natuurschoon.

De Harz is schitterend.

Natuurlijk heb je daar meer oog voor als je op vakantie bent. Nu is het een avontuurlijke gevaarlijke reis. Overal kunnen nog verzetshaarden zitten. Als we op soldaten stuiten die op hun eigen houtje nog oorlog voeren, zal niemand behouden in het vaderland terugkeren.

We zijn van plan via Holzminden te gaan, maar daar wordt alles vastgehouden. Daarom omzeilen we deze stad ,maken een omweg.

Het is niet makkelijk een brug te vinden Alle bruggen zijn kapot, zoals alles in Duitsland. Na veel zoeken ontdekken we dat we bij Beverungen over de Wezer kunnen.

Bij Lauenforde wordt ons een halt toegeroepen. Maar de vrijgeleide, dat mooie document dat we van die Amerikaan in Gandersheim kregen, brengt ook nu uitkomst.

Wij mogen doorrijden. Een grote noodbrug strekt zich voor ons uit. Op die brug is niets te zien, behalve een enkele voetganger. Nogmaals moeten we papieren tonen. Dan is het oké.

Als enige voertuig rijden we met de vlag in top de brug over.

De voetgangers op de brug moeten een pas hebben , wij Hollanders rijden vol trots zo maar over de brug. We hebben een hindernis overwonnen. Weer een stap dichter bij huis!.

Dat oponthoud daar in Gandersheim blijkt een geluk bij een ongeluk geweest te zijn. Immers anders hadden wij niet zulke kostbare papieren.

Het oké van de Amerikanen krijgt tijdens onze zwerftocht door het ontredderde Duitsland een gouden klank.

Vanuit Brakel zetten we de reis de volgende dag,26 april 1945, voort. Om 6.45 uur klinkt het;’ vort, vort paarden.’

En het gaat via Riesel, Istrup, Herste, Bad- Driberg, Buke, Goldgrund, Paderborn, Sanderkrug en Delbrück, waar we overnachten. We hebben dan 52 km afgelegd. Deze dag leidt ons opnieuw door prachtig natuurschoon. In de buurt van Bad – Driberg moeten we de hoogste berg tot dusver beklimmen. De weg naar de top leggen we in vijf etappes af. Allemaal moeten we van de wagens en mee helpen duwen. De paarden kunnen het met de wagens en de bagage niet alleen af. Als de top bereikt is en het bergafwaarts gaat moeten we achter aan de wagen hangen, omdat het ook nu weer te moeilijk voor de paarden is. De beklimming en afdaling kost anderhalf uur.

Paderborn is een drukke stad, vooral wat verkeer betreft. Geen stad is meer kapot dan Paderborn, lijkt het ons. Er staat letterlijk niets meer overeind. Zelfs de omgeving is zwaar beschadigd. Dat is een troosteloos gezicht. In Neuhaus, een grote garnizoensplaats, stoppen we om half vijf om de foeriers gelegenheid te geven brood, enz. in te slaan.

We gaan eerst naar de burgemeester en ontvangen 30 bonkaarten voor 5 dagen. Dit is een vergissing! De andere dagen krijgen we steeds kaarten voor 1 dagrantsoen. We zeggen er natuurlijk niks van. Het is immers onze zaak niet!

Met die overvloed aan bonkaarten gaan wij dus op stap. En in de eerste de beste kruidenierswinkel kopen we 15 pond suiker, 12 flessen jam, 2 pond gries en 2 pond grutten.

Freek brengt deze eerste partij naar de wagens en neemt tevens marken mee omdat mijn portemonnee leeg is.

Dan gaan we naar de slager voor 10 pond worst en 10 pond vlees. Vervolgens stappen we bij de bakker binnen voor 120 pond brood. De bakker ziet geen kans al dit brood te bezorgen. Dat is voor ons geen probleem. We geven een seintje naar de wagens. De bakker en zijn familie staan verstomd. Snel laden we onze koopwaar in en dan vertrekken we nagewuifd door de bakker. Die Hollanders toch!

Die voedselvoorziening vraagt veel tact, werk en zorg. We moeten steeds naar plaatselijke burgemeesters. Soms gebeurt het wel dat men niet geloven wil dat wij 30 mannen zijn. In werkelijkheid 27 maar 30 is wel zo gemakkelijk en voordelig.

We zien er in onze kleren ook niet fraai uit. Wel zorgen we er voor netjes geschoren te zijn. Dat doen we elke avond in een hoek van een boerenschuur of in de open lucht.

Bovendien is er een kapper in ons gezelschap die ons van advies dient met haar, snor of baardgroei. We nemen aan dat ons optreden vertrouwen inboezemt, althans wij hoeven nooit geteld te worden.

De rantsoenen die we krijgen zijn het dubbele van de Duitsers. De Amerikanen en Engelsen hebben dit zo bepaald en bovendien dat aan doortrekkende Hollanders, Belgen en Fransen bonnen verstrekt moeten worden.

De burgemeester van Delbrück biedt ons aan voor transport per auto te zorgen. Dat aanbod slaan we af. Hij begrijpt ons standpunt. We nemen hartelijk afscheid. Hij is nauwelijks 7 dagen burgemeester. Daarom is hij misschien ook zo royaal met die bonkaarten.

Overal hebben de Geallieerden nieuwe burgemeesters aangesteld. Een enkele keer is de oude nog in functie, maar vaak op voorwaarde dat hij zijn huis niet verlaat. Hij heeft huisarrest.

Ook de zuivering onder de Nazi- mensen komt reeds op gang. Wij zien dat ze met auto’s vol worden afgevoerd.

Morgen zullen we vroeg uit Delbrück vertrekken. Maar het weer belooft niet veel goeds; regen wind en kou en dat betekent schuilen en niet veel vordering maken op onze zwerftocht richting het vaderland.

Vort paarden, vort, en weg vliegen we!

2012-01-15T13:31:00.006+01:00

Zo stond wachtmeester Mulder langs de weg verdekt opgesteld

In z’n lange witte onderbroek, daarboven niet dichtgeknoopt zijn korte politiejas, half aangekleed dus, op blote voeten met slecht geknipte jubeltenen kwam m ’n vader de kamer in. Het was nog vroeg. Hij zette zijn Remmington op de achtertafel en begon processen-verbaal te typen. In de voorbije week had hij heel wat overtreders op de bon geslingerd. Ik zat in de zithoek te lezen.

‘Zo’, zei de halve politieman,’ zit je in de studieboeken.’

Mijn moeder kwam met thee aansloffen.

‘Die jongen leest ‘t oorlogsverhaal dat Opa Harkstede van neef Kees uit Ruischerbrug had, hij is niet met schoolwerk bezig.’

’Huiswerk gaat voor, als je niet slaagt voor de onderwijsakte, ga je van school, dan moet je in de fabriek. Je bent al een keer blijven zitten. Denk je dat het geld mij op de rug groeit.’

‘Met school was ik gisteravond al klaar.’

‘Je moet het zelf weten, ik heb je gewaarschuwd, nog 1 zo’n mager rapport en het is over en uit!.

Hij begon driftig, onregelmatig op het toetsenbord te slaan.

Ik ging verder in het verslag van Kees Luimers.

25 april 1945.’s Morgens laat opstaan. Veel regen en kou. Dus geen weer om te reizen. Dat maakt de stemming milder. Eerst brood opgehaald en eten, daarna gaat ieder zijn weg. Natuurlijk wordt nog gepost bij de paarden, want de belangstelling wordt groter. Doch wij geven geen krimp. Daarvoor zijn wij Hollanders en bovendien Drenten, Friezen en Groningers.

Tegen 12 uur gaan Freek en ik naar de vlasfabriek om eten te regelen.

De Duitser, directeur van de vlasfabriek, die de etensbonnen uitgeeft, wil opeens de namen van onze groep weten. Als ik hem vraag waar dit voor nodig is, zegt hij dat de Amerikaanse commandant de namen van alle vreemdelingen weten wil om te bepalen wie voor transport naar een verzamelkamp in aanmerking komen. In verband hiermee zal die Amerikaanse commandant om 4 uur op het stadhuis zijn.

Wij spitsen de oren, Daar zit wat in.

Freek en ik overleggen en raadplegen Siersma, de aanvoerder van onze ploeg. Die wil eerst niets weten van ons enthousiasme om terstond een bezoek aan die commandant te brengen. Hij heeft immers met de Amerikaan afgesproken om pas maandag en zaterdag terug te komen.

Het is niet beleefd om nu bij de man aan te kloppen. We zijn het er niet mee eens. Hier is immers de kans om sneller naar het vaderland terug te komen; die kans moet benut worden. Siersma geeft toe.

Om 4 uur gaat hij met mij naar het stadhuis om de Amerikaanse bevelhebber te spreken. De Duitsers proberen ons af te poeieren. Maar dan kennen ze onze Siersma niet.

Op een gegeven moment gaat er een deur open. De Amerikaan en een Duitse juffrouw als tolk worden zichtbaar!

Onze slimme Siersma spreekt de Amerikaan onmiddellijk in het Engels aan en die Duitse juffrouw staat schaakmat. Prachtig! En het resultaat is dat wij een schitterende verklaring krijgen waarin staat dat wij betrouwbaar zijn. Dat wij over voldoende levensmiddelen beschikken en eigen vervoer hebben.

We moeten geholpen worden door de Amerikaanse en Engelse strijdkrachten en de Duitse bevolking tot onze woonplaatsen in Holland. Zo brengt het vervelende oponthoud in Gandersheim tenslotte geluk.

Met blije en glundere gezichten steken we de koppen bij elkaar en we spreken af te zwijgen. De Duitsers mogen niks merken. We drinken een borrel op ons vertrek.

We zullen de volgende morgen om half zes op staan. Om half zeven kunnen we dan vertrekken.

Nu is er een moeilijkheid. Herr Feuerriegel moet z’n geld hebben, hij mag geen lont ruiken. Ik krijg als betaalmeester de taak Feuerriegel die avond te betalen. Ik moet een aannemelijke verklaring hebben voor deze voortijdige betaling. Welnu dat lukt.

Ik zeg dat het in Holland de gewoonte is om iedere dag af te rekenen, doch op Zondag niet; zulks in verband met de zondagsrust. Daarom nu op maandagavond de betaling van de zaterdagavond, zondag en maandag.

Heer Feuerriegel merkt niets. Gerust leggen we die avond ons hoofd in het stro. De moeilijkheden zijn overwonnen en morgen vroeg, ja morgenvroeg zullen de Hollanders tonen Hollanders te zijn

24 april rolt om 6.30 uur de eerste wagen naar buiten, de tweede volgt. Herr Feuerriegel ruikt onraad. Hij scheldt alles aan elkaar. Hij vliegt naar de poort om die te sluiten. Hij vindt er onze kameraden op hun post.

Onze boeren komen er met onze prachtige paarden aan. Als op commando verloopt alles op rolletjes. Het sein ‘vertrek’ wordt gegeven. We worden nagewuifd door de Polen en Russen.

Herr Feuerriegel springt woedend op de fiets en trapt richting stad.

Door de door Feuerriegel gerekwireerde versterkingen wordt ons bij het stadhuis een halt toegeroepen. Het is grondwettig verboden, aldus de woordvoerder der Duitse hulppolitie, dat de paarden en wagens Gandersheim verlaten.

Wij lachen triomfantelijk, want wij hebben onze verklaring van de Amerikaanse commandant. Dus moet de Duitse hulppolitieman het ‘durchfahren’ uitspreken. Hoongelach, want wij Hollanders hebben de Duitsers weer mooi in de luren gelegd.

Vort paarden,vort,en weg vliegen we met de zo fel begeerde paarden. Wat een ogen zetten die Duitsers. En wij, wel, wij rijden naar Holland. Weer zijn we een stap dichter bij huis.

Deze dag gaat het via Orxhausen, Creienzen, Greene, Kuventhal, Einbeck, Markoldendorf. Eilenzen, Dassel, Silberborn en Neuhaus, waar we over nachten.

We leggen 48 km af.

In Neuhaus vinden we een goed onderkomen. We krijgen er zelfs nog een half mud aardappelen mee.

halt die gaat stoppen

Al die onbekende, ongehoorde, mysterieuze namen van dorp en gehucht gleden aan mijn oog voorbij, terwijl mijn vader driftig op zijn typemachine beukte.

Zo deed hij verslag van een verkeersongeval in Briltil, had bekeuringen uitgedeeld bij een verkeerscontrole onder Hoogezand .Soms stelde hij zich dan met zijn dienstwagen, een Ford Zephir, ergens verdekt op

Hij verbaliseerde zo ondermeer: Zonderman uit Engelbert, Beuker woonachtig te Peize, Brandsma afkomstig van Gerkesklooster en jawel een zekere J. Luimers uit Doezem.

En iemand bij wie een overtreding was geconstateerd werd in het proces-verbaal verdachte genoemd.

Erg vrolijk zullen z’n slachtoffers wel niet geweest zijn, als ze na de onvermijdelijke vraag: ’wilt u schikken of voorkomen’ , verder mochten rijden.

Aardappelpuree met spekvet en vlooien

2012-01-13T21:34:00.002+01:00

zo'n dapper paard verdiende op z'n tijd ook rust en zorg

De etappe naar Langelsheim werd er een met hindernissen. Het schoot niet op. We vertrokken die 20^e april 1945 om 7 uur ’s morgens. De overnachting was onverwacht meegevallen. We hadden er een zeer goed kwartier in de schuur bij de Vakwerkboerderij. De boer was vriendelijk. Er werd ons melk verstrekt en ’s avonds konden we nog brood inslaan bovendien.

Wij moesten onze vriend Arie, de kapper, achterlaten in een ziekenhuis te Bad – Harzburg. Den Ouden was al enige tijd ziek.

In Stapelburg was het zo erg dat beslist maatregelen nodig waren.

Terug naar Wernigerode was niet mogelijk. Daarom eerst weer op de wagen en naar Bad – Harzburg. In het eerste ziekenhuis, dat werd aangetroffen, werd Arie binnengebracht en onderzocht. Erg ziek! Koorts! Opname was volgens de dokter niet mogelijk .

Siersma onze leider gaf me opdracht de burgemeester van Harzburg op te zoeken en gedaan te krijgen dat Den Ouden werd opgenomen. Dus op naar die burgemeester. Het gelukte van deze een bewijs te krijgen dat onze patiënt moest worden opgenomen in het hotel Fürstenhof.

Daarom eerst naar Fürstenhof om te informeren. Men wilde onze zieke eerst nog eens laten onderzoeken. Dus de wagen gewaarschuwd en Arie op de wagen en naar Fürstenhof. In Fürstenhof Arie onderzocht .

De opgetrommelde dokter gaf een verklaring dat onze kameraad opgenomen diende te worden, doch in het ziekenhotel was geen plaats. Daarom naar een ander ziekenhuis. De patiënt op de wagen en opnieuw weggereden.

Het volgende ziekenhuis was alleen voor kinderen en oude mensen. Daarom verder. Geen plaats! Net zo lang gepraat dat een andere dokter Den Ouden op zijn beurt onderzocht en tot de conclusie kwam dat opname inderdaad direct noodzakelijk was. Hoewel vol, werd een bed voor de arme Arie ingeruimd. Goed verzorgd moesten wij onze kameraad achterlaten.

Een en ander kostte veel tijd; namelijk van plus minus 8.30 uur in de voormiddag tot ’s namiddags 2.30 uur. Vermoeid namen we op de wagens plaats.

In de tijd dat we voor Arie zorgden, repareerden de anderen een van de wagens. Dat herstel nam ook veel tijd, zodat het een het ander ophief.

Dat was dus gisteren, een dag om te vergeten.

Vandaag ben ik jarig, 37 jaar, dat is een hele leeftijd. Ook Albert Brokken viert z’n verjaardag. Hoewel van feestelijk vieren is geen sprake. Het is koud en het regent.

Om 7 uur zijn we met onze paarden en luchtband wagens vertrokken. De reis gaat over Neuburg, Seesen, Bornhausen, Bilderlake, Engelake, Dannhausen, Siboldshausen met als eindpunt Gandersheim.

We leggen 34 km af. Seesen is gebombardeerd. In Bornhausen komen wij in de gevechtszone en moeten we terug. Veel verkeer is er niet op de weg. Af en toe komen we iemand met zijn wipkar tegen die naar zijn bouw- of weiland gaat. In Engelake wordt gestopt om tegen de regen dekking te zoeken. Van hieruit naar Gandersheim! Tegenslag? Ja en neen.

Bij het inslaan van brood in Gandersheim vernemen we dat paarden en wagens niet door mogen. Wij zien echter niet dat er aanhoudingen plaats vinden.

Wij doen Siersma onze commandant verslag. Besloten wordt door te gaan. Bij het stadhuis van Gandersheim staat echter de Duitse hulppolitie opgesteld. Die neemt onze wagens en paarden in beslag.

Met onze paarden en wagens worden we opgebracht naar de boerderij van Feuerriegel. Die man moet er op toe zien dat wij er in een onbewaakt ogenblik niet weer met ons rijdend materieel vandoor gaan. De stemming is niet bepaald best. Enfin, het regent dat is een troost. We zitten nu droog.

We zoeken de Military Police( MP )op en krijgen te horen dat we ons de volgende morgen om 10 uur moeten vervoegen bij de bezettingscommandant in de Motor school. Met deze boodschap gaan we terug naar onze kameraden. De hoop op een teruggave van ons rijdend materieel herleeft. ’s Nachts slapen we lekker in de tochtige schuur van Herrn Feuerriegel .

Voor de paarden en wagens is de belangstelling zodanig dat leider Siersma bevel geeft tot het stellen van wachten. Dat is een goed idee.

22 April 1945. Vol verwachting staan we op. Om tien uur gaan onze commandant en ik op weg naar de Amerikaanse commandant. Hij komt juist zijn kantoor binnen.

De Duitser die ons de vorige dag de poets gebakken heeft, schiet onmiddellijk op ons toe om ons de weg tot de Amerikaanse commandant te versperren.

Toch bereiken wij de Amerikaanse commandant, doch krijgen als resultaat, dank zij de Duitser, dat wij zaterdags moeten terugkomen. Niet best, we kunnen dus voorlopig niet verder richting Holland reizen.
De stemmingsbarometer daalt aanzienlijk; teleurstelling bij de kameraden. Gelukkig is het koud en regenachtig, zodat reizen haast niet mogelijk is. Dit verzacht de slechte stemming.

Als foeriers kunnen we echter niet stilzitten. Daarom gaan we voor het eten zorgen en dat loopt best. We krijgen een bon voor een warme maaltijd. Deze maaltijd bestaat uit uitstekende erwtensoep in de keuken van de vlasfabriek.
’s Middag ontvangen wij bovendien boterhammen voor de avond.

In de avond hebben Waldhoorn, Soepbier en ik aardappelpuree met spekvet en stukjes spek gegeten bij een Pool. Heel schoon en hygiënisch is het daar niet. Vuile lepels. Enfin de Pool meent het uitstekend.

Wanneer we goed en wel bij hem weg zijn, constateert Waldhoorn jeuk .Ook Soepboer denkt dat hij een vlooitje heeft opgelopen. In ieder geval heeft het eten prima gesmaakt
Dat beetje gekriebel van een paar verdwaalde vlooien is voor zo’n gratis maal toch een redelijk prijs.

In de bouwvallige schuur van Feuerriegel , onze gastheer- bewaker, zoeken we wat later al vroeg onze strozakken op. Er is veel wind, kou en regen.

Of we morgen onze tocht zonder schermutselingen met Amerikanen en Duitse politie kunnen vervolgen is erg onzeker.

De pen lekt en vlekt en steeds moeten vers geschreven regels met groen of roze vloeipapier gedept worden. Het is alsof hij strafwerk op gekregen heeft. Had hij die Schietman maar nooit beloofd dat dagboek te kopiëren .
Het is voor Chris een hele opgave. Zo af en toe moet de vulpen bijtanken.

Tot overmaat van ramp stoot hij het inktpotje om en wordt een vrij groot stuk van het Luimersverhaal voor een deel onleesbaar. Dat zal hij of de een of andere manier moeten reconstrueren. Natuurlijk kan hij er wat bij fantaseren .

Hij zou Soepbier of Waldhoorn wel in een of ander Duits dorpje eens met een stel plaatselijke Germaanse schonen een drinkgelag kunnen laten houden waarbij het dan tenslotte behoorlijk uit de hand loopt. Maar erg geloofwaardig kan dat niet zijn.Hoewel, Gerrit Schietman zal daar niks van merken.

Terug naar Nederland

2012-01-10T15:54:00.001+01:00

Langzamerhand verstrijkt de tijd, ’t verlangen naar huis groeit. Er doen allerlei verhalen de ronde over het weer verschijnen van Duitse militairen na de verovering door de Amerikanen.
Uit het stadje Asscherleben, nomen est omen, komt een bericht dat enkele Duitse pantserstrijdkrachten daar 470 buitenlanders hebben doodgeschoten. Dus er wordt sterk over gedacht op huis aan te gaan. Maar hoe!

Een viertal kameraden is reeds vertrokken met een bestelwagentje dat door de Duitsers is achtergelaten.

Nadat we allerlei plannen hebben beraamd, zoeken we contact met de Engelse bezetting; een groep door de Amerikanen bevrijde Engelse krijgsgevangenen. In het machtsvacuüm dat ontstaan is door de heen en weer trekkende Amerikaanse en Russische troepen en onverwacht weer opduikende Duitse soldaten, heeft de commandant van deze Britse ex-gevangenen nu zo’n beetje het plaatselijk gezag naar zich toegetrokken.

Die Engelsen hebben geen rookartikelen. Wij voorzien hen van sigaretten en zo is het ijs tussen ons gauw gebroken. Ze helpen ons. Ze weten immers wat het betekent om achter prikkeldraad te zitten. De commandant wordt in de arm genomen.
Van hem krijgen we alvast een verklaring dat wij politieke gevangenen zijn, betrouwbaar en op weg naar Holland. Dat is een eerste stap op de terugweg.

Woensdag 18 april gaan we naar het riddergoed te Haddersleben. Daar hebben de boeren uit ons kampgezelschap dwangarbeid verricht. Op het landgoed staan 4 tractoren, alsmede wagens op luchtbanden.
Met een paar anderen moet ik gaan vragen of men ons met een tractor en twee aanhangwagens tegen volledige vergoeding naar de Nederlandse grens kan brengen. Op het riddergoed wil men nergens van weten. Alle tractoren zijn kapot en herstel is niet mogelijk, volgens den Inspector.

Op een vraag of ze ons dan tegen betaling met paarden en wagens willen wegbrengen, volgt ook een ontkennend antwoord.
Dat is veel te zwaar voor de paarden, zegt men. En dan moet je weten hoe ze daar op dat Riddergoed met mensen omgaan. Kortom; we krijgen geen enkele medewerking

De Engelse commandant die ons in alles helpt, helpt ook nu weer. Als we hem het resultaat vertellen, gaat hij mee naar die weigerachtige Rentmeester. Ook dan vangen we bot.
Na die mislukte bemiddelingspoging geeft de commandant na hernieuwd overleg te kennen dat we wat hem betreft kunnen vertrekken en dat we ons verder zelf maar moeten zien te redden.

Een advies dat te denken geeft. Daarom steken we ’s avonds de koppen weer bij elkaar.
Bij meerderheid van stemmen wordt dan besloten zelf 4 paarden en twee wagens te vorderen….’organisieren ‘ zegt men in het Duits.

De volgende morgen om 5 uur gaan we tot actie over. De boeren in onze groep wekken ons op tijd. In gesloten colonne trekken we op naar Haddersleben. Enkele mensen blijven achter in de barak om dat er nog van alles te regelen valt. Om 5.45 uur bereiken we het riddergoed. Een 4-tal kameraden bezet de poort.

Anderen verschaffen zich toegang tot het erf en onze boeren lopen regelrecht op de paarden en wagens af die juist gereed staan om naar het land te gaan. Ze pikken er de 4 beste paarden en de 2 beste wagens uit en weg gaat het!
Geschreeuw van de Duitsers, gelach van de aanwezige Russen en Polen.
Den Inspector belt de Engelse politie op.
Geen zorgen!

Weg met de paarden en wagens naar ons barakkenkamp. Onderweg passeren we nog iemand die koeien voor z’n boerenwagen heeft gespannen. Eigenlijk is het allemaal een beetje onwerkelijk. Maar in Duitsland zie je zulke on-Nederlandse dingen. Om tien voor zeven zijn we bij ons strafkamp. Lang zullen we daar niet meer zijn.

Om 7 uur zijn de wagens volgeladen en daar gaan we heen met achtentwintig man, naar huis, naar Nederland.

Donderdag 19 april is het en we zijn op weg naar het vaderland en de Engelse politie is zo beleefd niets van zich te laten zien.

Als commandant van onze beide wagens hebben we Johan Siersma aangewezen. Hij is de best Engels sprekende man in ons gezelschap en ook overigens als commandant zeer geschikt. Hij zal ons nog door verschillende moeilijkheden heen helpen.

De eerste dag wordt 50 kilometer afgelegd
De reis gaat over Harsleben, Halberstadt, ergens liggen we nog onder artillerievuur, maar het gaat goed. Via andere dorpen en gehuchten als Wernigerode, Ilsenburg, Deerneburg, Silstedt, Drübeck rijden we voort met als eindpunt Stapelburg. Daar overnachten wij de eerste nacht in een afgelegen Vakwerkboerderij.

De volgende morgen zullen we via Bad- Harzburg, Salzburg, Goslar en Astfeld naar Langelsheim trekken, een etappe van slechts 26 kilometers.
Nederland is nog ver. Nog dagen zullen we onderweg zijn.

Terwijl Chris nog eens doorlas wat hij voor Schietman allemaal overschreef, schoot hem te binnen dat twee van zijn Adorper ooms in de hongerwinter met paard en kar van boven Groningen naar het midden van de Noord Veluwe trokken, waar hij toen met zijn vader, moeder, zussen en broertje woonde om hen eten te brengen. Het ging vooral om aardappelen en graan, maar er waren ook gerookt spek en echte boter.

Het werd een barre en spannende tocht. Ze reden vaak ’s nachts onder bescherming van het donker omdat bij daglicht geallieerde gevechtsvliegtuigen op alles schoten wat op straat aan verkeer bewoog. De mannen deden er een paar dagen over.

De paarden moesten rusten en verzorgd worden. Onderweg was er om de haverklap controle door de Duitse Militaire politie.

Vooral de IJssel bij Zwolle was een hindernis. De brug lag kapot half in het water. Voor de veerpont bij Katerveer iets ten Noorden van die vernielde brug stond op beide oevers een lang rij. Ze moesten er een halve dag wachten.

Natuurlijk werden ze door het Gelderse gezin Mulder met open armen ontvangen. Oom Albert en oom Roelof bleven een paar dagen logeren. Ze wilden niet met een lege wagen terug naar het Hoge Noorden en daarom kochten, kregen of vonden ze twee bomen. Aan de Breedveldallee waren voor de Duitse weermacht wat forse eiken gekapt. Dat was niet zonder risico, want bij houtdiefstal was er al eens op inwoners van het dorp geschoten.

Hoe dan ook de twee ooms keerden veilig terug. In Groningen waren de bomen dun gezaaid maar ze konden het huis in Adorp nu lekker warm stoken.

Het graan bracht pa Mulder naar molenaar Van den Bosch en de plaatselijke bakker Jan Uit de Fles bakte van het meel echt brood. Geld was in de oorlog niet veel waard ; dus werden zowel de molenaar als de bakker met een deel van het meel betaald.

c.u.

Niet getikt

2012-01-08T15:10:00.005+01:00

Van zijn vader mocht niks en moest alles. Hij mocht niet op een bromfiets rijden. Hij moest harder werken op school, z’n mond houden als grote mensen iets te zeggen hadden en moeder helpen bij de afwas. Op een dag zei hij:’ Chris, je moet maar eens condooms hebben ; de tijd is er rijp voor!’ Hij toverde een pakje of doosje tevoorschijn, stopte dat hem toe, liep de kamer uit, trok zijn uniformjas aan, stapte op zijn politiemotor en ging op jacht naar verkeersovertreders richting Winschoten, Delfzijl of Zoutkamp.

Chris ging naar zijn studeer-slaapkamertje en bekeek de nieuwe aanwinst: een doosje met gele rubbertjes verpakt in een soort stevig zilverpapier. Het zag er niet aanlokkelijk uit. Er was een gebruiksaanwijzing bij. Daar werd je ook niet vrolijk van. Hij ging weer naar de woonkamer beneden. Nu kon hij mooi wat op de oude Remmington typemachine gaan tikken. Daar moest hij met zijn vingers vanaf blijven maar zijn strenge vader bleef wel een tijdje weg.

Op school had hij Gerrit Schietman beloofd het oorlogs-en krijgsgevangen verhaal van Kees Luimers over te zullen typen. Schietman werd extreem geboeid door alles wat met Duitsland en de Tweede Wereldoorlog te maken had.

Had hij het maar niet beloofd want als je maar met twee vingers typen kon, schoot het niet echt op. Bovendien was zo’ n schrijfmachine een ingewikkeld en intrigerend ding; er kon van alles misgaan en dat deed het dan ook.

De schrijfmachinewagen, de rol waarin je het papier stak, ging terwijl je tikte van links naar rechts tot er een belletje klonk, je kon dan nog een paar letters en dan moest je de wagen terugduwen. Typte je langer door dan liep de boel vast.

Soms knapte er iets en schoot het lint uit de houder, een rond wieltje dat het schrijflint oprolde. Dan waren de rapen gaar want het werd een geknoei en gefriemel van jewelste om de zaak te herstellen. Je kreeg er blauwzwarte vingers van.

Wanneer je vergat terug te schuiven en lang op dezelfde plek tikte, werd het lint ook rafelig en droog. Het was dus logisch dat Pa Mulder vond dat zoonlief met zijn fikken van de Remmington afblijven moest.

Na een uurtje toen hij al veel vellen papier verknoeid had en juist van plan was de typewriter weer onder de beschermhoes te stoppen, hoorde hij een motor de inrit oprijden. Zijn vader kwam gehaast de kamer binnen, hij zocht iets misschien had hij zijn dienstwapen vergeten. Hij betrapte zijn zoon in de loop weg op heterdaad op het ongeoorloofd gebruik van de tikmachine.

De boosheid viel mee, kennelijk had Mulders Sr. z’n kop er niet bij. Hij zei:’ Berg die Remmington als de wiedeweerga op. Je kunt je verhaal veel vlugger en beter met een pen overschrijven. Je hebt van mij een goeie vulpen gekregen en je maakt mooie letters.

Hij moest zo weer weg had nog wel tijd voor een kop thee en vertelde voldaan dat hij Teddy en Henk Scholten ergens bij Buitenpost verbaliseerd had.

Die Teddy had een tijd terug het Songfestival gewonnen met een liedje dat ‘ Een Beetje’ heette.

Moeder Mulder vond dat een leuk lied en was van mening dat hij die zangeres en haar man niet had moeten bekeuren. Ze waren toch aardige televisiemensen .

Pa schudde nadrukkelijk het hoofd en zei. dat hij niet aan klassenjustitie deed. Hij vertrok na zijn tweede kopje thee.

De volgende dag hadden Chris en zijn klasgenoten les van Zwart. Die dicteerde het laatste deel van de les onbegrijpelijke dingen over de Liefdeslyriek van Hooft en de boertige gedichten van Brederode. Kees Overwater vroeg Chris om wat kladblaadjes, rommelde zonder op antwoord te wachten in de aktetas die tussen hen in op de bank stond en legde daarna het doosje condooms op de notities die Chris ijverig neerpende.

Triomfantelijk fluister - siste hij: hallo Mulderman wat moet jij met die dingen! . ‘ Blijf af, idioot’ , zei Chris en stopte het corpus delict haastig terug tussen leerboeken, schriften en broodtrommeltje.

Gelukkig ging de schoolzoemer en door de lange brede lijven van Gerrit en Joop die voor hen zaten, had niemand iets van het incident gemerkt.

Op de gang tijdens de leswissel sloeg Overwater hem op de schouder en lachte: ‘ Jij hebt wat uit te leggen ,jong! Wat moet jij met kapotjes. Met wie ga je het doen: Engeltje, Ibbeltje of die meid van Zandstra.’

’ Dat ga ik jou niet aan je neus hangen en blijf met je vingers van mijn spullen af, wil je!’, was de geïrriteerde reactie.

Na school terug in Haren zat hij heel de avond te schrijven. Eerst had hij zijn vulpen losgeschroefd in een inktpot gedoopt en met het zuigertje vol laten lopen en daarna had hij een stuk of 12 schriftkantjes vol gekrabbeld en dat waren nog maar 2 of 3 Luimers – bladzijden.

De zinnen die hij overschreef gingen over difterie, buikloop, luizen, vlooien, slechte hygiëne en koolsoep met kleffe kleiachtige boterhammen.

Hij hield de vulpen veel te krampachtig vast en kreeg er een stijve hand van en een deuk in de wijsvinger.

Over een paar jaar ging hij zijn eigen portable typemachientje aanschaffen, dat stond als een paal boven water.

©c.u.

Op klompen in de suiker

2012-01-05T10:11:00.001+01:00

En Simon vertrok in zijn geriefelijke autobus

Soms zijn teleurstelling en tegenslag onverteerbaar. Vooral als een ander daar met geknoei en geklungel de hand in heeft, dat ondervond ik maar weer eens. Over een periode van drie weken vroeg ik Simon af en aan of er antwoord van Ibbeltje was. In zijn onveranderlijk negatieve reactie bracht hij creatief de nodige variatie.

’Je moet geduld hebben, Chris…….. Nee hoor, maar je moet haar de tijd gunnen…… Kijk, Mulder ze zal het eerst natuurlijk uitmaken met die zoon van onze dorpstimmerman. ….Ze heeft bedenktijd nodig!’

Telkens had hij een andere onschuldige aannemelijke verklaring. En er waren dagen dat mijn liefdespostbode al vanuit de verte zijn robuuste hoofd schudde.

Maar vandaag aan het eind van de dag toen ik weer informeerde of Ibbeltje terug had geschreven, mompelde hij:’O ja dat is waar ook’, viste uit zijn roodbruine leren tas de brief die ik geschreven had. De enveloppe was open gerafeld.

Hij gaf hem met de woorden:’Ze heeft het gelezen. Ze wil niet, moest ik zeggen. Ze had geen tijd om zelf te schrijven.’

’Was dat alles’, vroeg ik argwanend. ‘

‘Jawel’, kuchte hij,’de meiden van ons dorp zijn kort van stof.’

Ik keek naar de neutraal onverschillige blik in z’n ogen, z’n dikke lippen en opgetrokken wenkbrauwen waarmee hij zijn commentaar accent gaf.

’Wees maar blij dat ze op je stomme vraag of ze verkering met je wil, geen ja heeft gezegd. D ‘r is kraak nog smaak aan die meid’, voegde hij er aan toe.

We namen afscheid. Hij zette met het openbaar vervoer in een mooie autobus koers naar dat barbaarse Zeyen van hem. Ik propte de brief in mijn zak, reed op mijn aftandse fietsje naar Haren.

Thuis dronk ik thee met een Maria biskwietje.

Boven in mijn piepklein slaapstudeerkamertje smeet ik m ’n Ibbeltje - brief in de prullenmand en verdiepte in het Duitsland - avontuur van Kees Luimers de dwangarbeider van jaren geleden. Hij schreef:

Op de avond van 10 april klinkt er artillerievuur. De Amerikanen zitten niet ver meer weg. Op bevel van onze Duitse wacht vertrekken we naar het open veld.

We overnachten in een landbouwschuur. Onze bagage hebben we mee. We zijn allemaal erg moe. De volgende morgen nog geen bevrijding; dat is een teleurstelling.

De elfde April, ’s namiddags om half vijf is er langgerekt sirenegeloei. We moeten aantreden, naar de barak is het bevel, alles inpakken.

Terug naar het fabrieksterrein voor een stuk brood en daarna op mars naar een strafkamp in Maagdenburg. Dit snode plan van Jacobowski mislukt echter dankzij medewerking van de Duitse wachten en een vrijgegeven levensmiddelentrein van de weermacht. Ook wij mogen daar iets van hebben.

De Duitse bewaking knijpt een oogje toe en al snel loopt de hele ploeg Hollanders heen en weer met allerlei artikelen. Die trein is een wonder. Veel voedsel, te veel om op te noemen; suiker, jam, grutten, gries, boter, meel enzovoort, enzovoort…...

De mensen lopen op het laatst met hun klompen door suiker en meel. Tijd voor wegvoering naar het beoogde strafkamp Maagdenburg is er niet meer.

Om ongeveer acht uur naderen de eerste Amerikaanse tanks. Het schieten klinkt al in Wegeleben. Wij vertrekken met onze buit opnieuw naar het open veld.

Met Soepboer en Waldhoorn slaap ik ’s nachts in een van strobalen gebouwde ligplaats.

De volgende morgen is Wegeleben bevrijd. Wij zijn vrij! Wat een fijn gevoel, het is haast niet te bevatten. We lopen terug naar onze barakken.

Onze Poolse krijgsgevangenen zijn op het laatst nog afgevoerd. Nu kunnen wij van hun wasgelegenheid gebruik maken. Dat voelt heerlijk; schoon en fris! Maar wat schrikken we van onze magere lichamen. Vel over been, en dat in enkele weken! Heerlijk wassen en verschonen. Een schoon Engels hemd met schone boord en we zijn tiptop het heertje. Vrij en schoon!

En….. er is eten! Helaas kunnen onze ingewanden het niet verdragen en veel van ons krijgen heftige diarree. Toch maar zoveel mogelijk lichte kost dus.

Het bereiden van het eten is geen probleem. Onze koks kunnen in de kookgelegenheid van de Poolse gevangen hun kookkunsten demonstreren.

Op deze Bevrijdingsdag zoeken we contact met onze Franse kampvrienden. Zij hebben een radio. Natuurlijk mogen wij komen luisteren. Zo zijn we een beetje op de hoogte van de gebeurtenissen in Nederland.

We horen van de gevechten in Drenthe, Friesland en Groningen . In de stad schijnt zwaar gevochten te zijn. In het centrum liggen veel gebouwen in puin. Misschien hebben de Amerikanen of Canadezen ook dat gehate Scholtenshuis aan de Grote Markt wel met de grond gelijk gemaakt. Dat is een plezierige gedachte.

Het gehate Scholtenshuis in Groningen

Maar we zijn ook bezorgd. Hoe gaat het met vrouw, kinderen en anderen die ons lief zijn. Zullen wij ze terugvinden? Maar we kunnen nog niet weg naar huis.

Wij vormen hier samen een kleine internationale gemeenschap: Hollanders, Polen, Fransen, Belgen, Russen en iedereen wil naar huis.

We hebben nog een gesprek met 7 Russische officieren. Keurige en zeer beschaafde lui. Ze willen met alle geweld met ons wodka drinken. We ontmoeten ook andere Russen, die zijn van een minder gehalte.

Maar ook niet alle Hollanders zijn tenslotte even beschaafd, nee warempel niet!

Mijn gedachtespinsels dwaalden naar Simon de Neanderthaler. Zou hij mijn Ibbel – brief gelezen hebben?

Ik haalde het ding weer uit de prullenbak en begon het dus systematisch te snipperen. Het was misschien beter dat sommige Condition Humaine- achtige documenten voor het nageslacht niet bewaard bleven.

De Buitenschool

2012-01-03T15:32:00.001+01:00

de Openluchtschool of Buitenschool in Appelbergen

Per postiljon ‘d Amour ging een brief op poten de deur uit. Ibbeltje was niet van mij af. Soms blijft een voorbije liefde als een chronische aandoening doorzeuren. En af en toe als het slecht weer is en je melancholiek bent, herinner je je hoe het allemaal had kunnen zijn.

In een ultieme poging schreef ik een soortement van afscheidsliefdesbrief waarin ik de deur naar nieuwe kansen op een kier zette. Simon de Neanderthaler leek me de juiste persoon om de rol van Go Between te spelen.

Onze Opvoedkundeleraar, Zandstra, die ons ook Franse Taal en letterkunde doceerde, maakte een nieuwe verdeling van de hospiteer of stage -scholen. Hij stuurde Simon, mij en, God betere het, ook die meid van Mulder naar De Openlucht- of Buitenschool in Appèlbergen. Dat was een school voor langdurig zieke of herstellende kinderen die in een aangepast les- en leerprogram met veel rust en frisse gezonde lucht onderwijs kregen.
Appelbergen was een lichtglooiend bosgebied tussen Glimmen en Noordlaren. Simon zei; ik ga met jou naar Appulbergun, dat is gezellig!’.

Misschien dacht hij aan goudrenetten en zoet smakende winterappeltjes of ballerina’s . Van appèl had hij nog nooit gehoord. Toch had Zandstra al vaak gehamerd op het verschil tussen accentstreepjes die voorover en achterover hingen en dat sommige letters een dakje kregen. De importantie daarvan drong niet tot de goedaardige Simon door.
Dat deed er niet toe. Simon met z’n grote handen en royale schedel leek de aangewezen tussenpersoon om voor mij liefdeshand - en spandiensten te verrichten. Hij woonde in de buurt van Zeyen en reisde met Ibbeltje en Els Krijgsman vanuit Assen op en neer naar de Kweekschool in Groningen

‘ Zeker, het is leuk dat we samen naar die leerschool moeten,‘ zei ik,’ maar dat Engeltje Mulder daar nu gaat hospiteren, vind ik minder. Van dat portret kun je alles verwachten.’

’Ja’, grinnikte Simon,’ misschien gooit ze weer wat naar je hoofd. Ze schijnt je nogal aardig te vinden.’

Zo’n dag op die speciale buitenschool was een belevenis. Ze begon met een gezamenlijk ontbijt. Kinderen, leerkrachten en onderwijs ondersteunend volk zaten aan lange tafels waarop bruin brood, roomboter, kaas, volle melk, muesli met veel vers fruit lokten.

Na het eten een ogenblik stilte en dan naar de klas voor lezen, taal en rekenen. Als het weer gunstig was, werd er in de buitenlucht gecijferd.

Naast of in de buurt van de lokalen had je tegelplaatsjes. Er stond een schoolbord op palen, met een haak erboven voor de landkaart. Er was een leermiddelenkist. Elke leerling nam z’n eigen tafel en stoel uit de binnenklas mee.

De onderwijzer moest luider spreken want wind en kwetterende vogels gingen soms met z ‘n woorden aan de haal. Af en toe viel de tekst helemaal weg, wanneer een lestoestel van de vliegschool Eelde laag traag over bromde. In herfst ent voorjaar was het vaak grijs, nevelig en nat en van buitenles kwam niet veel terecht.

Simon zat bij de juf van klas 1 en 2, Engeltje Mulder die de eerste morgen al te laat op haar sportfiets arriveerde en zodoende het ontbijt miste, mocht in klas 5-6 bij meneer Volkman zien hoe een hoofdmeester kinderen onderwees.

In 3 en 4 bij meester Jan de Ruiter zat ik. Die sprak met een zacht fluwelen stem en had wel iets van Gerrit Schietman.

Meester Jan onderstreepte zijn zinnen met fladderende handgebaren als een hulpeloos vogeltje. Hij was een tikkeltje artistiek, schilderde en tekende, ook onder de les indien er gelegenheid was. Als de klas aan ’t werk zat, moedigde hij mij ook aan mijn kunsten met waterverf te tonen.

Na de morgenlessen, kwam het middageten, daarna werd er gezamenlijk buiten geslapen. Dat wil zeggen tussen hoofdgebouw en lokalen was een half overdekte gaanderij of langgerekte hal, aan de voorkant open, met bedden en dekenkasten. De kinderen pakten een kussen en een moltondeken, kropen daaronder en sliepen of deden alsof.

Wij zaten in rieten stoelen, hielden toezicht, vaak met een deken om been en knieën. Van die langgerekte slaapzaal maakte ik in de klas een waterverfschets. Na die verplichte rust kwam de middag les. Om vier uur konden we naar huis.

Engelina had een soort racefiets met bokkenstuur en diepgebogen sprintte zij dan richting Groningen.

Simon bracht ik moeizaam trappend op mijn bagagedrager naar de halte van de Dabo waar hij de bus pakte naar Assen.

De derde dag van die eerste hospiteerweek in Appelbergen vroeg ik Simon of hij Ibbeltje Rotering een briefje wou toestoppen. In ’t kort vertelde ik waar het om ging.

’Dat heeft geen nut, Ibbeltje naait met een jongen uit het dorp,’grinnikte hij,’het is moeite voor niks, jongen!’

’Geef toch maar’, zei ik.

‘Ik snap niet dat je verkering met ‘r wil. Er zit geen vlees op dat kind!’

’Dat zijn jouw zaken niet, je zeurt Simon!’

‘Waarom pak je Mulder niet treiterde Simon de ijstijdman uit Zeyerveen verder,’ die heeft meer in huis, zij ziet je wel zitten, want ze plaagt je!’

’Geen verdwaalde haar op mijn hoofd’, reageerde ik geprikkeld.

Hij deed de envelop met mijn chaotische wanhoopsbrief in zijn bruinleren aktetas:‘Was sich liebt da das neckt sich.’

Zo’n Duitse volzin zou je niet verwachten, maar alles aan Simon was grotesk en ondoorgrondelijk.

‘Simon de postbode bezorgt gratis en voor niks, vooral als het om de liefde gaat,’zei hij tenslotte met een Drentse tongval.

De bus kwam er aan. Hij stapte in.

In gedachten fietste ik naar Glimmen, daar pakte ik de Viaductweg over het rangeerterrein via Onnen ging ik naar Haren. Dat was om, maar ik moest wat uitwaaien

Haiku of aforisme

2011-12-29T11:00:00.000+01:00

inzake dichters, andere randfiguren

Addergebroed

Wij dichten adders

onder het gras en laten

de zon daar schijnen

©c.u.

En met een zakdoek op het hoofd

2011-12-25T11:27:00.001+01:00

Zijn zus rammelde hinderlijk met eetgerei, legde onderzetters op tafel. Hij verkaste dus maar naar de lilliputterzithoek van de kleine woonkamer en probeerde verder te lezen

Er zijn van die dagen dat een verhaal je gevangen houdt. Voor Chris was dat zeker zo.

Dagenlang was al zijn aandacht voor zo'n nieuwe interesse of bevlieging. Dat had hij vaker. Hij vergat alles om zich heen.

Voor Ibbeltjes, Annie's en Engelina's en die andere objecten van zijn verzamelwoede, de suikerzakjes, kustvaarderplaatjes had hij dan geen tijd.

Alles wat hij over oorlog, dwangarbeiders en het kampleven las, boeide meer.

Kees Luimers schreef over hoe het er in Wegeleben aan toeging:

’s Morgens om half zes kwam daar in Wegeleben de Duitse wacht het slot van de barakdeur draaien.

’Aufstehen, meine Herren und sofort’, bulderde die dan.

Ze rolden van hun strozak; schudden de bedden wat, dekens moesten netjes opgevouwen. Wassen kon niet. Er was geen drup water.

Later op het fabrieksterrein mochten ze zich even opfrissen. Om zes uur of kwart over zes gingen ze in het gelid op weg naar de fabriek; allemaal, ook de zieken.

Eerst moesten de manschappen geteld; tellen en nog eens tellen, tergend langzaam. Toch raakten die bewakers de tel kwijt.

Onvoorstelbaar hoe vaak Kees en z’n lotgenoten geteld werden. En dat gebeurde overal, bij de barak, onderweg, op het fabrieksterrein; ‘s morgens, ‘s middags en ’s avonds! Niettemin zagen sommige kameraden kans te vluchten. Jacobowski sprong briesend uit z’n vel, dreigde met hel en verdoemenis, celstraf, inhouding van het eten.

Dat kenden ze van hem. Soms dachten ze; hoe loopt dit nu wanneer als Jacobowski en zijn trawanten als dolhonden liepen te blaffen.

Tenslotte begon in rijen van vier de mars naar het werk, waarbij de een of andere wachtmeester allerlei op- en aanmerkingen over hun zondaarshoofden uitbraakte. Daarvoor waren ze op het laatst volkomen immuun.

Ze liepen en trokken zich van dat Duitse gebral geen sikkepit meer aan. Zelfs die S.S. Gestapo- agent van een Jacobowski kon hen geen schrik meer aanjagen. Iedereen dacht hetzelfde: ‘ach stik jij toch ,man!’

De zieken moesten ook op het appel aantreden. Wanneer het te erg was, konden ze in de barak blijven ,maar er werd van hen verwacht dat ze allerlei karweitjes opknapten. Veelal gingen ze gedwongen mee op mars.

Voordat we afmarcheerden, nam Jacobowski op de appelplaats de koorts op. Natuurlijk constateerde hij nooit enige temperatuurverhoging van betekenis.

’Arbeiden’, riep hij dan!

Wanneer je zelfs in zijn Germaanse ogen al te erg ziek was, kwam de dokter in beeld; de Partijdokter wel te verstaan. De gewone dokter was blijkbaar te veel mens. Het onderzoek van die werkkampdokter was snel.

De normale huisdokter uit Wegeleben of Halberstadt kwam maar eenmaal in de barak. Hij had kritiek op de hygiëne en verscheen niet meer. Daar zorgde Jacobowski wel voor.

Ze werkten aan de bouw van een fabriek, overgebracht van Maagdenburg. Meestal deden ze grondwerk dat ze niet gewend waren.

Het tempo van de werkzaamheden werd enigszins geregeld door een soort voorman die door de Duitsers Poelier genoemd werd. Dat was een beste kerel. Hij zei:’Werk met je ogen, als er een Hogere baas komt, dan doe je of flink bezig bent!’

Als de’ Hogere Macht’ van ’t grondwerktoneel was, zakte het tempo zienderogen.

Zelfs de Duitse arbeiders liepen de kantjes eraf.’Es hat kein Schweck mehr’, zeiden ze.

Ook op zondag werd er gewerkt.

De paasdagen kregen ze met veel moeite vrij dankzij de ‘Poelier’. Naast hem waren er op een gegeven moment nog 3 Hollandse voormannen. Zij waren de knechtjes van de ‘Poelier’ en vingen natuurlijk de eerste stoot van ‘Hogere Machten’op.

Luchtgevaar was tijdens het werk aan de orde van de dag. Ook ’s nachts ging het luchtalarm. Dan konden ze geen dekking zoeken. De barak immers zat op slot. Het ergste waren de zogenaamde Tieffliegers met hun boordgeschut en raketbommen.

Die vlogen vaak in groepjes van acht. Zo zag je niets en opeens zo vanuit het niets doken ze op hun prooi neer. De fabriek vielen ze niet echter aan. Misschien wisten die piloten dat het ding niks voorstelde. Voor de dwangarbeiders was dat maar gelukkig!.

Hun barak stond aan de spoorlijn naar Maagdenburg. Een drukke lijn; de laagvliegers zaten er dan ook altijd vlak boven, vooral ’s nachts.

De zaterdag voor hun bevrijding, toen Geallieerde troepen al dicht genaderd waren en je artillerievuur in de verte hoorde, zagen ze hoe een benzinetanktrein gebombardeerd werd. Er viel daarbij nog een bom 200m van ‘t fabrieksterrein. De hele trein vloog in de lucht.

Het waren angstige ogenblikken, toch viel er te lachen.

Als die Diepvliegers ten tonele verschenen ging de chef van de Duitse Wachten steeds plat op de grond liggen met een zakdoek over zijn hoofd.

De zondag voor de Amerikanen kwamen, de 11^e april, zagen Luimers en z’n kameraden op zeer korte afstand nog het bombardement van Halberstadt met z’n 70.000 inwoners .Het was al een wat warmere dag, de wind draaide naar het zuiden.

Bijna tweehonderd bommenwerpers, vliegende forten genoemd, maakten korte metten met de stad.

In 20 minuten was Halberstadt van de aardbodem verdwenen.; een machtig, doch ook vreselijke aanblik.

Er was geen enkel Duits jachtvliegtuig te zien om die vijandelijke aanval af te slaan Het leek alsof die zwaar brommende viermotorige vliegtuigen tegen de heldere lucht boven hun doel stil stonden.

Onze kameraden die naar Halberstadt waren en ook hun Duitse wacht met zijn zakdoek, kwamen met de schrik vrij. Voor hen liep het goed af!.

Kerstmaal voor beginners

2011-12-24T12:46:00.003+01:00

Dit is mijn kerstboom

Dit wordt een recept voor 2 personen

Die toevallig in een huisje wonen…….!

Vier aardappels, twee preien en een ei:

op het aanrecht netjes op een rij.

Snij de prei in heel royale stukken.

Dat moet je met elk scherp mes lukken.

Kook die in wat water zonder zout

Al dente opdat de prei smaak behoud.

Aardappel en ei dat gaat met gemak.

Serveer met kaarsjes en een groene tak

gerangschikt naast je bestek en bord.

Drink een glas witte wijn of rode port.

Maak je partner met kerst nu eens blij

want bij prei hoort ei dat geloven wij

©.c.u.

Als schapen in een veewagen.

2011-12-22T10:13:00.002+01:00

vliegtuigen doken omlaag

‘Wat zit je te lezen’, vroeg m ’n moeder.

‘Een oorlogsverhaal van Opa Mulder’, zuchtte ik.

Ze keek over mijn schouder:‘Dat is niet van Opa Adorp, het is van Opa Harkstede.’

Ze stoorde me.

‘Ik snap ’t niet, het zat tussen die geërfde spulletjes toen Opa laatst dood was.’

‘Wat is je slip-over smerig, hoe krijg je dat voor elkaar’, vroeg ze nu. ‘

‘Iemand van school stootte een beker melk van tafel.’

’Melk vlekt.’

’Dus dit doorslagpapier komt niet uit Adorp?’

‘Nee, ’t is van mijn vader; hij was tegen de Duitsers en las graag die gevangenschapbelevenissen van neef Kees, en trek dat vuile goed uit dan zet ik het in de week.’

Ze ging.

Ik hervatte mijn lectuur.

’s Avond 7 uur, 16 maart 1945; we liggen net op onze strozakken. De celdeur wordt opengegooid: een bewaker!

‘Verduisteren’ klinkt het.

Er verschijnt een tweede bewaker.

Hij roept onze namen af. ‘Opstaan, klaarmaken, alles meenemen.’

Transport, dat is een verlossing. We zijn blij;weg uit die levende doodskist die gevangenis heet. Koffers mee!. Ik zie kans m ’n koffer even in te zien; een foto van vrouw en kinderen. Ontroering, mannentranen, de zorgzame hand van de vrouw, wanneer komt het weerzien….zo flitst er van alles door je heen .

Naar de trein gedreven, als schapen in een veewagen: 80 a 90 mensen. Je kunt nauwelijks liggen of zitten, staande wordt er gedommeld.

De trein komt in beweging; een locomotief fluit, de wielen ratelen. De Hollandse bodem wordt verlaten.

Iemand geeft het sein tot zingen. Met omfloerste stemmen klinkt het Wilhelmus, het ’Waar de blanke top der duinen’, en, Hollands Vlag je bent mijn Glorie’.

Ze zeggen dat wij naar Oldenburg gaan . Daar komen we ook de volgende morgen aan. Na lang wachten, gaat het verder, ’s nachts krijgt onze wagon een standplaats op het stationsemplacement van Bremen.

Dan is er luchtalarm. Vliegtuigen duiken omlaag. De Duitse bewaking zoekt een goed heenkomen.

Wij blijven achter slot en grendel, moeten afwachten. Het is niet prettig opgesloten te zitten als vliegmachines laag over vliegen. Het loopt goed af!

De andere morgen moet de reis via Hannover en Braunschweig de reis naar Halberstadt gaan. De lijn naar Hannover wordt gebombardeerd, we nemen een andere route.

Onderweg mogen we 1x uit de veewagen in verband met luchtgevaar. Vlakbij vallen bommen, maar ze komen niet op de spoorlijn die wij zullen nemen.

De derde nacht moeten we opnieuw in de veewagon overnachten; nu op het rangeerterrein bij Lerthe; een groot emplacement.

Weer is er luchtalarm en hoor je het geluid van vliegtuigen. Het is misschien 2 a 3 uur in de morgen, we zijn volkomen machteloos. Er klinkt een geweldige klap, de wagon krijgt een dreun.

‘Bommen’, wordt er geroepen, maar men is te ruw aan het rangeren. Sommigen van ons lopen bloedwonden op. Onze wagon zit nu achter het treinafweergeschut.

De volgende ochtend weer verder via Hildesheim naar Halberstadt.

De eerste aanblik stelt niet gerust; het station en de omgeving zijn kapotgebombardeerd en er zijn nogal veel fabrieken. Gelukkig rijden we verder naar Wegeleben.

Op 19 maart 1945, ’s middags om 3 uur beleven we de aankomst in Wegeleben. We maken kennis m,et S.S.-Gestapo agent Jacobowski. Hij belooft veel maar van zijn mooie praatjes komt weinig terecht.

We worden opgesloten in een strafkamp naast Poolse krijgsgevangenen;20 man per kamer achter prikkeldraad. ’s Nachts worden de deuren van onze kamers ook afgesloten. We zitten dubbel achter slot. Geen water, geen wc. Later weet Arie, een van onze kappers, een ijzeren pot te bemachtigen. Zo hebben we onze wc.

’s Avonds mogen we onder begeleiding van een Duitse wacht een emmer water halen. Met dit water moet alles. We scheren ons in een drinkbeker met dezelfde kwast en hetzelfde mesje, niet hygiënisch maar in een barak zonder water en wc kun je geen hoge eisen stellen.

Het eten is slecht; water met wortels en wortels met water. Zondags krijgen we 3 aardappels in de schil. Dit voedsel veroorzaakt bij iedereen heftige diarree ( Durchfall).

Je moet je voorstellen wat dat betekent met een primitieve ijzeren pot als wc. En we hebben geen verschoning, alleen de kleren die we aanhebben.

Wassen is nagenoeg onmogelijk. Freek Waldhoorn en Albert Brokken trekken bij mooi weer hun hemd uit, wassen dit met koud water bij de fabriek. Aan het eind van de dag wordt het weer aangetrokken.

Omdat het eten dus zo slecht is zijn we blij als er tijdens het werk luchtalarm is. Hoe vreemd het ook mag klinken. Van de bewaking moeten we dan dekking zoeken in het open veld, maar we zoeken wortels, aardappels bonen en erwten. Die worden ’s avonds in een oude jambus gekookt met een beetje water. Een halve drinkbeker van deze rats maakt onze dag weer goed.

Een keer hebben twee avonden achtereen erwtensoep gegeten.

Het is weer luchtalarm.

We zijn in het veld en een boer is bezig z’n zaaimachine te vullen. We spreken de man aan.

Ik vraag hem allerlei dingen; o.a. over de ontsmetting van zaaizaad. De erwten zijn niet ontsmet dus geschikt voor consumptie.

Terwijl ik met de boer praat, strijkt Waldhoorn met zijn hand de erwten naar het andere eind en Brokken, Soepboer en de anderen vullen hun zakken. Als de boer het snapt is het uit. Wij hebben een beste dag ; onze zakken zijn gevuld.

Soms geven de Russische en Poolse vrouwen die op het land werken ons wat te eten want het broodrantsoen is matig. Het beleg laat te wensen over; een klein stukje worst, een stukje ontzettend vies smakende kaas en een klein brokje margarine.

Hoe slecht we het ook hebben; vaak zeggen we tegen elkaar; ‘ Jongens in Holland hebben ze het nog minder!’

Motorgeronk; mijn vader kwam met zijn politiedienst- BMW het erf opscheuren.

Mijn zus verscheen met borden en bestek.

Ze zei; ‘je moet ophoepelen Chris, ik ga dekken en trek wat aan je kunt zo niet aan tafel met dat verschoten onderhemd aan.

Melk is goed voor elk

2011-12-20T16:38:00.001+01:00

Sommige vrouwen of meisjes zijn onberekenbaar, dat ondervond ik weer eens aan den lijve. De kweekschool hield middagpauze. Met Kees Overwater, Lange Joop en Simon de Oermens zat ik bij Tearoom Indië in de Herestraat. We dronken koffie en rookten.

Ibbeltje Rotering en Els Krijgsman voegden zich bij ons. Dat voelde ongemakkelijk. Tussen mij en Ibbeltje was het immers uit.

Onzeker was ik. Toch had ik nog een onverklaarbaar sprankje hoop. Ze kwam bij ons zitten; misschien een gunstig teken. Joop en Simon orakelden over de efficiëntste manier om Duitse woordjes in je hoofd te stampen. Ik hoorde nauwelijks wat ze zeiden. De dames bestelden warme chocolademelk. Alleen de geur al maakte me misselijk.

De nieuwste aanwinst op het gebied van schoolvrouwelijk schoon, Engelina Mulder, kwam nu Indië binnen, keek rond , stevende op ons af, plofte op een stoel. Ze bestelde een glas melk ,vroeg Simon een sjekkie voor haar te rollen. Die bromde:’ er zit alleen krum in m ’n pakkie.’

Dat maakte niet uit.

Joop keek hoe ze een slok nam.

‘Daar word je nog dikker van’, grinnikte hij.

Met een onheilspellende blik van heb ik dat goed verstaan, fluisterde ze naar Els Krijgsman .

‘Met melk meer mans’, deed ik een poging de lieve vrede te bewaren.

’Dat durf je niet’, lachte Els.

Mollige Mulder konkelfoesde weer met de twee andere meiden. Ze nam het nog driekwart volle glas van tafel.

‘Is het de knijp’, articuleerde ze.

’Doe maar niet’, zei Ibbeltje.

Engeltje hief het glas.

‘Knijp?’, beet ze nu Joop toe.

Die schamperde;’je doet maar, ik sla je aan gort als je het lef hebt, Jufsnuf Mulder!’

Terwijl ze deed of ze een nieuwe slok nam, zwaaide ze ’t glas in onze richting. Ik kreeg de volle laag. Melk droop van m ’n kop. Joop lachte, Simon de Neanderthaler grijnsde breed.

De meiden gniffelden.

In het toilet wreef ik mijn gezicht droog, depte de natte plekken op overhemd, pullover en colbertje. Het zag er niet uit! Toen ik terugkwam waren de dames gevlogen. Simon en Joop in een tête-à-tête overhoorden elkaar Duitse woordjes.

Ik pakte mijn tas en zei,’ik zie jullie nog!’

‘Sorry hoor’, zei Joop,’die melk was voor mij. Die griet kon niet richten. Ze loenst wat net als Ibbel Rotering. Is je dat niet opgevallen?’

‘Nee, tot kijk’, zei ik.

In de Carolieweg trok ik bij Cafetaria Succes een kroket uit de muur,ik stak de Gelkingestraat over, via de Oosterstraat , een stukje Poelestraat en de Engelenpoort liep ik naar het Provinciehuis. Daar wou ik in de geslachtenregisters neuzen, om te achterhalen in hoeverre Engeltje Mulder, of Engelina zoals ze voluit heette, echt familie van me kon zijn.

Zin om met mijn melknat gevlekte outfit in de klas te zitten had ik niet. Het eerste uur na de pauze Duits kon ik wel overslaan. Die sarcastische leraar, Mondeman, zou irritante vragen stellen.

In het Huis van de Provincie zocht ik het lees- en informatiezaaltje. Dat was op maandag gesloten vertelde een bordje op de deur.

Teruglopend door de lange gang zag ik achter bureaus mannen van rond de 50 zitten. Een van hen kon die Kees Luimers zijn over wie ik via dat beduimelde ,vergeelde document van Opa Mulder nu zoveel wist. Die Luimers was ambtenaar bij de Provinciale Griffie, tenminste in de tijd dat hij door de Duitse politie in de Mesdag gevangenis werd opgesloten. Misschien zat hij daar achter het glas in een van die provinciekantoren.

Over de Grote markt, langs’ Tussen beide Markten’ en door het Koude Gat slenterde ik richting school.

Mijn gedachten waren bij het celleven van Kees Luimers. Hoe hij als Politiek – gevangene 1x in de 14 dagen een pakket van het Rode Kruis kreeg. Veertien boterhammen, goed gesmeerd met boter en belegd met kaas en worst, 1 stuk koek, soms 1 ei of een pannenkoek en een zakje met zout.

Het Rode kruis was voor hem en Z’n celgenoten zoiets als Sinterklaas voor kleine kinderen. Met verlangen werd naar zo’n zending uitgekeken. Luimers kreeg zo drie keer iets tijdens z’n gevangenschap. De schaduwkant was dat er soms voor 5 celbewoners 3 pakjes kwamen.

Elke 14 dagen was op donderdag verschoningsdag. Familie bracht schoon goed. Dat was feest, een teken van huis.

Voor Luimers zeker de eerste verschoning een opluchting. Nu wisten ze thuis waar hij was, een geruststelling! Soms zat er een klein briefje bij.

Celvriend Waldhoorn kreeg een tekening van zijn dochtertje.

Wanneer de schone spullen door bewakers de cel binnengebracht werden, moest je je als de weerlicht uitkleden; je had slechts een paar minuten. Je celmaten zorgden intussen dat je vuile boeltje weer in de koffer kwam.

Wat waren de familieleden blij met zo’n levensteken; Goddank hij is er nog!

In het vuile hemd schreef je soms wat woordjes.

Luimers werd daarbij een keer gesnapt, moest het potloodstompje inleveren. Een milde straf; de heren bewakers waren goed gemutst want de volgende dag gingen hun gevangenen op transport.

In de Pelsterstraat was het vlak voor de wisseling van het 6^e en 7^e uur nog stil. In de hal ging ik links van de trap naar het muzieklokaal Daar liet Tijger onze stembanden gymnastiek doen met het zingen van Vaderlandse liederen en canons.

Bij de deur stond Mondeman

‘Jou moet ik hebben,’zei hij, je was er niet wat is je excuus!’

‘Mijn maag was van slag, ik heb overgegeven.’Ik wees naar de donkere vlekken op m ’n kleren.

‘Je ziet er gezond uit’, hij snoof eens,’je hebt kleur genoeg!’

’Dat was daarnet niet zo, meneer Mondeman!’

In het zanglokaal werd ik begroet door Kees Overwater, Simon de Holenmens, van de bassectie en de bariton Schietman.

In een hoek bij het raam smoesde Lange Joop met mijn melkglas- terroriste .

Luchten

2011-12-19T19:25:00.001+01:00

Het

Familiegraf van de uitgestorven Muldertak

Met een dreun op de celdeur wordt het luchten aangekondigd; meestal om 9 uur. Een bewaker kijkt pijnlijk en tergend nauwgezet alles in onze cel na. Hebben we met de surrogaatbezem en de rafelige stofdoek goed schoon gemaakt!

Dan moeten we in de houding staan en onze plichten niet vergeten. Eéntje van ons heeft de leiding, de anderen nemen het bakje met de vuile rommel en de mat.

De celdeur zwaait open en daar gaan we in ganzenpas; Brokken voorop, dan Soepboer en Van Oosten, vervolgens kapper Arie en ik, Waldhoorn sluit de rij.

Recht voor je kijken! Niet omdraaien met je hoofd. Veel valt er ook niet waar te nemen. Alleen de tronies van de bewakers. De andere celbewoners krijgen we niet te zien. Contact met hen wordt stelselmatig vermeden. Stel je voor; er kan eens geknipoogd worden!

Zo wandelen we dus naar de luchtplaats; de leeuwenkooi! Van voren en van boven tralies. Het luchten in zo’n kooi is diep vernederend.

Als je de kooi inkomt, eerst weer in de houding met de rug naar deur en muur. Met een trap tegen de deur geeft de bewaking het sein: lopen!.

Zo gaat het ook als je je kooi weer verlaat. Niet leuk! Vooral als het miezerig is en het geregend heeft,word je van dat uitstapje niet bijster vrolijk. Van de tralies boven je drupt regenwater op je hoofd en schouder.

Als een roofdier ijsbeer je op en neer terwijl van alles door je hoofd spookt.

Dit heb je dus te danken aan die Stekelmans die je dat geflikt heeft. Heeft misschien verklapt aan de Duitse politie dat je beslist iets meer van onderduikers moeten weten. Leugens zijn dat! De man is kwaad. Hij heeft iets tegen mensen als Luimers die Vrijzinnig Hervormd zijn. Uit ongenoegen heeft hij zijn functie in het kerkbestuur neergelegd. Wat staat je nu te wachten.

Na het verhoor door de SD is het stil geworden. Hij zit maar in die cel. Zullen ze hem bij een volgend transport ook naar zo’n werkkamp ergens ver in Duitsland sturen.

Het luchten duurt een kwartier en is 5 keer per week. Op donderdag en zondag wordt er niet gelucht. Dat vinden we helemaal geen ramp.

Na 15 minuten terug dus naar de cel; weer opletten! Bij de celdeur pakt de voorste vlug de wc-emmer, de tweede de waterkruik en nummer drie het emmertje voor het vuile water.

De celdeur sluit met een harde klap.

Binnen ziet het er uit alsof er ingebroken is, alles is ondersteboven gehaald. De strozakken zijn door elkaar gesmeten. Dus kan de schoonmaak van ’s morgens opnieuw; het is niet anders.

De jongste celbewoners schrikken als ze die ravage zien, dit ritueel voor ’t eerst meemaken, de oudgedienden vinden het heel gewoon; onder het luchten controleren en doorzoeken bewakers altijd de hele cel.

Het verhaal van Luimers liet me niet los. Elke morgen als ik naar school fietste en even voorbij Helpman langs de Mesdag gevangenis kwam waar Luimers en zijn celkameraden dagenlang in onzekerheid hun lot hadden afgewacht, vroeg ik me af hoe dat was geweest.

In de avond vroeg naar bed, ’s nacht op een strozak wakker liggend. Wat hoorden ze van buiten. De laatste tram die gierend, knarsend over de rails de lichte helling naar Helpman afgleed op weg naar het eind- en keerpunt bij de Esserweg.

Het gedender van wagons en sissende stoomlocomotieven over de spoorlijnen die achterlangs de gevangenis naar het Zuiden gingen, of naar het Noorden en Oosten kwamen en als het eerste morgenlicht door het tralievenster scheen het concert van vogels uit het naburige Sterrenbos.

Als ik na de Zuiderbegraafplaats, waar ik eens het graf bezocht van Thomas Mulder, en zijn kinderen die allemaal aan de spaanse griep gestorven waren, de Fongers - fietsenfabriek voorbij tegen het spoorwegviaduct optrapte en de school niet ver meer was, dacht ik nog hoe Luimers, Brokken, Waldhoorn, Den Ouden en Van Oosten naar hun luchtplaats aan de achterkant van het Huis van Bewaring werden gecommandeerd.

Cinema Palace

2011-12-17T15:52:00.005+01:00

Met Brechtje ging ik naar de bioscoop,

verliefd, en ook vervuld van vage hoop:

kon het voorgoed iets worden tussen ons;

of gaf zij mij, ik haar, onverwacht de bons.

We zagen de film from Here to Eternity;

warmte in mijn lijf, handen op haar knie.

Ze gaf me honingdrop of zoete chocola:

in het donker van Luxor, Grand of Cinema.

ergens balcon-loge van dat filmtheater

nam ik een voorschotje op 't leven later.

Toen op ' t witte doek de bommen vielen

waren even onze gedachten twee zielen

We zoenden, de aftiteling gaf royaal de tijd;

heel even die voorsprong op de eeuwigheid.

maar het licht ging aan en gunde geen respijt

c.u,

Het verhoor en het trouwboekje

2011-12-15T16:58:00.001+01:00

Voormalige Scholtenshuis aan de Grote Markt hoofdkwartier vd Sicherheitsdienst.

De zondag had geen structuur. Veel te vroeg was ik op. Op de middengolf van onze houten radio zocht ik piraten . Heel vaag met ruis was Radio Zwartemeer te horen; een station in Zuidoost Drenthe, vermoedelijk ergens de Duitse grens. De Mona Lisa, Zorro, zender Grootmoeder en Alpenland waren nog niet in de ether.

Dus verdiepte ik me maar weer in de belevenissen van Kees Luimers en zijn celgenoten.

Op 28 februari 1945 werd hij om 9 uur van de gevangenis aan de Hereweg naast het Sterrenbos geboeid overgebracht naar het beruchte Scholtenshuis aan de Grote Markt, het hoofdkwartier van de Sicherheits Dienst. Ze verdachten hem van manipulaties met persoonsbewijzen; het vervalsen van uittreksels uit het geboorteregister.

Een zekere Stekelman uit Scharmer had hem erbij gelapt.

Met opgeheven hoofd bleef hij fier ontkennen; hij was immers onschuldig.

Het verhoor in het Huis der Verschrikking duurde met tussenpozen heel de dag. Het viel hem mee. Hij kreeg zelfs koffie.

Om zich heen hoorde en zag hij dat het er ook anders aan toeging.

In de gang werd een oude man heen en weer gejaagd door twee Duitsers met een enorme herdershond; telkens als hij stil bleef staan werd er geschopt. In de wachtruimte zat iemand die mishandeld en geslagen was. In de vestibule stond een meisje te huilen.

Tot 5 uur in de namiddag werd Kees verhoord. Z’n ondervragers geloofden die smerige verrader van een Stekelman maar al te graag. Luimers kon immers makkelijk op zijn werk in het Provinciehuis bij gegevens van de Burgerlijke Stand .

Maar hij hield moedig stand, en ’t verhoor leverde niets op. Terug dus naar z’n cel. Daar hadden zijn lotgenoten tussen de dekens wat eten voor hem warm gehouden; er was nog kouwe koffie.

Het was niet tegengevallen zei hij en zij dachten dat hij nu wel snel vrij zou komen.

Natuurlijk vertelde hij niet alles. Dat deden ze zelf ook niet.

Van Oosten, de radiotechnicus, Albert Brokken, de persfotograaf en Job Soepboer, de marconist uit Groningen, ze hadden nauwelijks iets over hun persoonlijke achtergrond gezegd en van een van de twee kappers, Arie den Ouden, was bekend dat die iets met gestolen bonkaarten had.

Kameraad Waldhoorn, de boerenknecht, werd bij een controlepost op de brug over het Van Starkenborgkanaal aangehouden met te veel vlees in zijn fietstas. Dat was afkomstig van clandestien slachten. Ze dachten dat hij een zwarthandelaar was.

Al te veel los te laten tegenover de lui met wie je zat was vaak niet verstandig. Het gebeurde soms dat voor een dag of twee een nepgevangene ingesloten werd. De deur zwaaide open en een nieuweling werd de cel ingetrapt. Die deed zielig, zag er toegetakeld uit. Zo’n man moest dan zijn medegevangenen uithoren.

Luimers at het etensblik met het restje stamppot dat de celvrienden bewaard hadden. De dag in het Scholtenshuis was niet zo erg geweest, als hij gedacht had.

Aan de onderkant van het etensblikje stond een gedicht gekrast:’De Mensch lijdt het meest, Door het lijden dat hij vreest, Doch nimmer op komt dagen. Daardoor heeft hij meer te dragen, Dan God te dragen geeft!’

Mijn zuster kwam binnen, vroeg of ik ook thee moest. Ik bromde instemmend. Ze liep nog in haar nachtpon met blauwe fantasiebloemen.

‘Zit je weer te lezen’, zei ze. Ze ging aan de achtertafel zitten. Daar lag nog een stapeltje papier van Opa Mulder.

’Je bent ook vroeg!’

’Het was laat, zuchtte ze, ‘ik ben met Brechtje wezen dansen; ik was pas om half vier thuis.’

’ Zo laat mogen loslopende meisjes niet op straat ’plaagde ik.

Ze viste iets uit de papierwinkel die voor haar lag.

‘Wat grappig, dit is het trouwboekje van Opa en Oma Mulder.’

Ze liet een bruin kaftje zien.

’ Er zitten ook foto's van Opa en Oma bij. Toen ze trouwde was ze 27. Kom eens kijken.’

Op de tweede bladzij lazen we dat het huwelijk tussen Opa en Oma in de gemeente Slochteren op den 29^ste April 1899 was voltrokken.

Op het eerste blad stonden inlichtingen over wat ze te doen hadden als ze kinderen kregen.

Opa in zijn trouwpak

’De aangifte van geboorte moet binnen drie dagen na de bevalling geschieden ter secretarie der gemeente, waar het kind geboren is, door den vader, in tegenwoordigheid van twee meerderjarige manspersonen, binnen het rijk woonachtig, als getuigen.

Bij gebreke van den vader, door geneesheren, heelmeesters, vroedmeesters, vroedvrouwen of andere personen, die bij de bevalling zijn tegenwoordig geweest, en als de moeder buiten hare woning bevallen is, door den persoon ten wiens huize de bevalling heeft plaats gehad. De wijk en het nummer van ’t huis moeten worden opgegeven.’

Achter in het huwelijksboekje waren aanwijzingen voor de aangifte van overlijden en bijzonderheden met betrekking tot het begraven van lijken, wettelijke bepalingen die waren vastgesteld de 10^e April 1869. Een begrafenis mocht niet vroeger dan 36 uur of later dan op de vijfde dag na het overlijden geschieden……. Als men zich niet hield aan die verplichtingen kreeg men ten hoogste 14 dagen hechtenis of 100 gulden boete en dat was veel in 1900.

Dat zat mijn zus dus op deze matineuze zondagmorgen te lezen. Ze stootte me aan .

’Als jij ooit eens met Annie of Brechtje trouwt, krijgen jullie ook zo’n boekje.

‘Annie is ver weg en met Brechtje is ‘t uit , dat weet je!’

’Ja en haar moeder is kwaad . Ze heeft tegen me gezegd; die broer Chris van jou wil wel de vruchten plukken ; daarna laat hij m ’n dochter laf in de kou staan.’

’ Ach, dat mens is niet goed bij haar hoofd ik heb maar een blauwe maandag met Brechtje gescharreld en er is niks gebeurd.’

Ik keek naar het fotootje van Oma Mulder. Zij was een knap meisje toen ze trouwde. Opa Mulder was een bofkont. Hij was trouwens zelf ook geen lelijke vent.

Op de deur van onze cel zitten 46 knoppen

2011-12-14T14:00:00.003+01:00

We kregen Frans van Zandstra. Die had geen zin in lesgeven. Hij liet ons huiswerk maken en leren.

Ik had een van de Luimers - stencilblaadjes naast m ’n boek en deed alsof ik een Franse vertaling maakte.

Kees Luimers die zo plotseling door de Duitse Sicherheitsdienst uit huis gehaald was vertelde met wie hij zoals de cel deelde. Dat waren een kruidenier uit Stadskanaal, een landarbeider en 2 kappers uit Groningen, een marconist, een persfotograaf afkomstig uit Leeuwarden en een onderluitenant der staatpolitie uit Finsterwolde. Soms waren ze met wel zeven man.

‘Wat heb je daar’, vroeg Kees Overwater naast me.

‘Gaat je niks aan’.

Ik had geen zin in uitleg.

Luimers gaf pijnlijk nauwgezet een beschrijving van de cel waarin hij een kleine maand zou bivakkeren………

Gedurende laatste week van het celleven zijn we met z’n vijven. Onze cel is 4 m lang en 2.60 m. breed. Er bevinden zich in: 5 strozakken, 1 opklapbare tafel, 1 hoekkast, 1 niet- opklapbare krib.

Bovendien een kruik met water, een emmertje voor het vuile water en 1 emmer te gebruiken als WC. Om de beurt kan er gelopen worden. De vloer van de cel is van ruw beton, zodat onze schoenen gauw doorgesleten zijn.

Op de deur van de cel zitten 46 knoppen en er bevindt zich een luikje voor het doorgeven van het eten. Eén raam,zodanig geconstrueerd dat nog ongeveer 1vierkante meter blauwe lucht te zien is. Uitbreken ondanks alle getroffen maatregelen, lijkt ons celbewoners met behulp van een ijzerzaagje niet onmogelijk.

Voor 5 personen zijn er 6 dekens. De oudste in jaren, onze kameraad, W, mag op de krib slapen en krijgt 2 dekens, 1 goede en 1 minder goede. De jongere bewoners krijgen 1 deken en dekken zich verder toe met de middelen die te hunner beschikking zijn, b.v. een overjas, een jas, etc..

Onze cel is alles tegelijk; woon -, eet -, slaapkamer, enz. Zelfs badkamer,want een keer hebben we bestaan 1x in de 14 dagen onze voeten te wassen in een klein beetje water. . Tweemaal. Erg verfrissend! Tweemaal in de week, des dinsdags en des vrijdags gelegenheid om te scheren. Op die dagen moeten we zuinig met water zijn. Ja zuinigheid kennen we, niet alleen met het water doch ook met zeep en niet te vergeten met het eten.

Het scheren geschiedt niet heel hygiënisch. Vijf mannen scheren in een klein beetje water, hetzelfde apparaat. Schrijver dezes is in het gelukkige bezit van een apparaat. Later krijgt een kameraad ook een apparaat .
Mesjes krijgen we niet, die worden ons verstrekt vanwege het Huis. Na gemaakt gebruik vindt inlevering weer plaats en is een mesje naar onze zin te veel gebruikt, dan wordt het gebroken en meegegeven. Allemaal gewoonten die je in de loop van de tijd opdoet.

De oudste celbewoner is een gewichtig mens. Hij kent de gebruiken en plichten van de cel. Hij heeft tot taak zijn jongere kameraden( niet in leeftijd!) in te werken.
Op de kleinste dingen moet scherp gelet worden. Gebeurt dat niet dan heb je zo een afblaffing te pakken, of erger! Daarom is het devies. Jongens, let op!

Mijn buurman stootte me aan.

‘Mulder pas op. Zandstra kijkt naar je.’

Ik schoof het celverhaal onder het Franse boek en maakte schrijf - schijnbewegingen in het oefencahier. En keek af en toe op, de klas rond.

Links vooraan zat de dikke Engeltje Mulder, mijn naamgenootje in haar neus te peuteren en Simon de Neanderthaler keek naar het plafond alsof daar Franse woorden te vinden waren. Ik schoof het gevangenisverhaal weer onder m ’n boek weg.

‘Des morgens beginnen we met opstaan natuurlijk,. We horen dan de eerste zware stoomlokomotieven sissend, blazend en met gillend gefluit achter onze gevangenis en het Sterrenbos langzaam optrekken', vervolgt Kees Luimers z’n aantekeningen.’ Maar we moeten paraat zijn voor de rammelaar gaat. Anders ben je te laat.
Vijf mannen wassen zich in 1 soms 2 wasbakjes. Dat vraagt om beleid om op tijd klaar te zijn, want al gauw na het opstaan komt de wacht de spullen weghalen., dat wil zeggen de celdeur gaat open en wij moeten ons smerige water, de waterkruik en de WC – emmer op de overloop op het ijzeren rooster zetten. Dat moet bliksemsnel gebeuren, want anders volgt er een berisping in het Duits.

De werkzaamheden worden geregeld door de oudste celbewoner, niet in jaren, doch gerekend naar de duur van het eingesperrt zijn.

Het is misschien voor een buitenstaander aardig om te zien. Al die celmannen in afwachting, in spanning is beter gezegd. Is het volbracht dan klinkt veelal een zucht: de eerste etappe is weer afgelegd zonder ongelukken.

Vervolgens volgt het in ontvangst nemen van de ‘morgenkoffie’ We noemen dit joegelebom of zoals een van de kameraden opmerkt: water waarin met een hete pook is geroerd . Toch kun je niet zonder die koffie. Want op een avond heeft men ons vergeten en hebben we de hele avond dat slootwater erg gemist.

De schoolzoemer ging. Voor ons en Zandstra was het einde gedwongen samenzijn.

Met Gerrit Schietman liep ik naar de Herestraat. Bij lunchroom Lich stapten we binnen.

‘Ik neem thee met sneeuwgebak’, zei Schietman,’en wat moet jij!’

’Koffie Tobroek’, zei ik. Gerrit haalde zijn schouders op:’Wat is dat eigenlijk.’

’Koffie met koffiedik erin, dat is een schepje koffie met heet kokend water erop. Ga nu maar ze snappen wel wat er bedoeld wordt, en doe me er maar een gevulde koek bij!’

’Je moet het zelf maar weten.’

Hij schudde z’n hoofd. Toen hij terugwas, vertelde ik hem van mijn gevangenisverhaal dat ik zo te zeggen geërfd had van Opa Mulder.

‘Die Duitsers stopten af en toe wel zes of zeven mensen in een cel’, zei ik.

Nou dat leek Schietman niet zo ongezellig. Hij blikte met een vies gezicht naar mijn koffie waarop stukjes koffieboon als wrakhout dreef.

’Het is wel gezellig, meende hij, dan ben je tenminste niet alleen, zo’n ploegje kerels samen heeft wel wat.’

Hij nipte aan zijn Ceylon thee en snuffelde aan zijn wit - gepoederd taartje.

Buiten op het trottoir banjerde Engeltje Mulder in d’r eentje voorbij.

‘Zie daar loopt die rare nieuwe meid uit onze klas ook, is zij soms familie van jou?’ vroeg hij

‘Nee gelukkig niet.’

Is ze niet iets voor jou Chris, als jullie trouwen dan wordt zij mevrouw Mulder- Mulder’, hij lachte opgewekt.' Met dat Ibbelkind van jou wordt het toch niks meer nu ze in die andere klas zit.'
Ik schudde mijn hoofd en lepelde wat drijfhout uit mijn Tobroekkoffie.
' Ze heeft zo'n mooie naam vind je ook niet Zwart spreekt die altijd zo liefkozend uit '
‘ Ik pieker er niet over. Ze is misschien familie van een zoon van een broer van mijn Opa. Ik moet dat nog beter uitzoeken.'

Angst en onzekerheid

2011-12-12T23:15:00.002+01:00

Opa Mulder was dood. Die had z ’n hoofd door een lus van het beddekoord gehangen. Eerst had hij om zijn zoon, mijn oom Ko, in de boerderij ernaast, te waarschuwen op het alarm gedrukt. Het was een eenvoudige oude voordeurbel. Vanuit de slaapkamer liep een lange draad, door de moestuin, via een stuk tuinslang over ’t meestal droge slootje, onder de oprijlaan door naar de boerderij. In de bedstee van tante Martje en Oom Ko pruttelde het belletje.

Ze reageerden niet onmiddellijk; het was de laatste tijd al zo vaak loos.

Opoe Mulder was in het voorjaar gestorven. Sinds die tijd was z’n vader van slag, kreeg angstaanvallen, voelde zich duizelig en alleen. Een toestand van onbehagen die verergerde toen hij inkwartiering kreeg. In de naoorlogse tijd was er gebrek aan woonruimte.

Oudere mensen die alleen woonden moesten van overheidswege jonge mensen in huis nemen en een deel van hun huis afstaan. Van zo’n jong gehuwd stel dat hem nu voor de voeten liep werd Opa Mulder helemaal somber en nerveus.

Terwijl ik in de achterkamer m ’n huiswerk probeerde te doen, Duits idioom in mijn kop stampte, hoorde ik m ’n ouders praten.’Hij wou zich niet echt ophangen,’zei mijn moeder,’want toen mijn broer Ko kijken ging, zat hij rechtop in bed met dat koord en die kwast om het hoofd. ‘

’Door met de kin zo te leunen in dat touw kon, het bloed niet naar z’n hoofd, toen is hij bewusteloos geraakt, antwoordde m ’n vader.

’Hij wilde helemaal niet dood, vroeg aandacht. Misschien dacht hij zo die mensen uit huis te jagen en Ko duidelijk te maken dat het serieus was met zijn problemen.’

Door dat gepraat in de zithoek leerde ik mijn Duits maar met de Franse slag. In de dagen voor en na de begrafenis waren we vaak naar het sterfhuis. Ik moest Opa ook zien. Hij lag in een eikenhouten kist die aan het voeteneind van zijn bed stond ,zag er vredig en weinig angstwekkend uit.

Allerlei dingen van mijn grootouders verhuisden naar ons huis in Haren. Het mooie boekenkastje met de glazen deurtjes links en rechts en in het midden een gordijntje.

Opa’s boeken gingen ook mee. Die zaten gevangen achter glas en gordijn. Boven op stond de koperen tabaksdoos, de Matroeskapopppetjes van Oma en een pendule, de bimbam - klok. En schuin daarboven hing die grote Engelse steendruk van de zwanen in het beekje bij de brug. Dat sierde ons huis. Verder waren er veel schriften, foto’s en paperassen meegekomen.

Ik sloeg mijn Duits dicht, vroeg of ik ’t dagboek en ‘t gedichtenschrift van Opa bekijken kon. Dat was goed. Ik bladerde, grasduinde en las wat. De dagboeknotities gingen vooral over het weer en de landbouwprijzen aan het eind van de vorige eeuw en een groot dichter was opa Mulder ook al niet Hij had vooral vaak overgeschreven wat hij mooi vond.

Achterin het gekartonneerde cahier zat een bundeltje stencilpapier. Het was het verslag van een neef van Opa die door de Duitsers gevangen werd genomen.

Het heette:’Herinneringen van een politiek- gevangene uit zijn celleven en omtrent zijn wegvoering naar een strafkamp in Duitsland en zijn terugreis naar zijn woonplaats’.

Die neef was Kees Luimers uit Ruischerbrug ; eigenlijk was z’n naam Kornelis net als die van Opa. Het waren bijna 15 pagina’s, van dat dikke ruwvezelige oorlogspapier, hier en daar gescheurd en verkleurd.

Toen ik een poosje gelezen had ging ik na een welterusten naar boven.

In de slaapkamer knipte ik het leeslampje in de ombouw van mijn opklapbed aan en las verder…….. Er was een hoek van het eerste vel weg.

Luimers schreef:’(februari) 1945, des morgens 5.30 uur. Er werd gebeld. Op de vraag van wie is daar van de vrouw werd geantwoord: Polizei!. Een moment de gedachte: vluchten! Maar beter toch van niet, alles afgezet en liever zelf opgepakt dan represailles tegen vrouw en kinderen. Twee Duitsers stormden naar boven. De bekende SD- er! Knorr was er bij. Opstaan! Een draai om de oren! Het eerste wat ze zeiden was;’ U wordt vermoord’. Kleine Willem schreide: ik ben zo bang, riep hij. Op de vraag om van de kinderen afscheid te nemen werd ontkennend geantwoord. Schrijver mocht zijn vrouw zo in de loop nog een hand en een zoen geven en toen weg! Op de stoep stond de landwachtcommandant Koenders. Schrijver kon niet nalaten hem sarcastisch te groeten. Quo Vadis? Dood! Wat gaan ze doen! Rustig meelopen. Inmiddels je voorbereiden op de dood. Het was alsof een onzichtbare hand je leidde en je rust gaf. Bereid to sterven, weg van alles. Tweehonderd meter verder de auto…… !

a quiet nook

Zo las ik die rafelige misschien met een oude Remmington getypte letters en vergat de tijd. Mijn ouders hoorde ik nog naar bed gaan.

In die klaarstaande auto nemen de Duitsers Luimers mee. Waar zullen ze heengaan? Wat gaat er met hem gebeuren, vraagt hij zich af. De auto rijdt gelukkig naar de Stad, naar Groningen.

In de Poelestraat zegt een stem;’naar het Huis van Bewaring. Goddank, geen dood en verschrikking nog. Nu weer andere gedachten; in zijn zak zit een briefje met radio- berichten. Dat moffelt hij gauw weg. Bij het uitstappen bij de gevangenis, laat hij het vallen.

Dan wordt Kees Luimers opgesloten in een cel. Eerst alleen, later op de morgen met 3 personen Waarom hij hier komt, vragen ze.

Hij zegt;’dat is me onbekend’ Een van de drie zegt;’ik zit hier al 46 dagen.’

Een nieuweling in de cel betekent nieuws van de buitenwereld. Een nieuweling wordt gauw ingewijd in de geheimen van de cel.

De twee andere bewoners van cel 24 in het Huis van Bewaring aan de Hereweg zijn met eigen van verduisteringspapier gemaakte kaarten aan het spelen. Er is ook een vernuftig damspel dat van allerlei rommeldingetjes en restjes is gefabriceerd.

Gefascineerd las ik bij het zwakke schemerlamplicht. Toen hoorde ik de Bimbam pendule van Opa Mulder beneden. Het was half drie.

Ik deed de gestencilde herinneringen in mijn schooltas. Wie weet had ik morgen tijd. Er was altijd wel een leraar ziek. Zwart van Nederlands leed vaak aan migraine en Mondeman had Groningse bronchitis zoals hij dat zelf cynisch noemde.

Gesprekken met grootmoeder

2011-12-11T13:53:00.001+01:00

Meneer Zwart had het over lipletters. In een van de verste uithoeken aan de achterkant van het gebouw waar een hoog raam uitzicht bood op een straat waar wel eens dames van lichte zeden wandelden, probeerde hij ons iets te vertellen over het verschil tussen de brouw- r, de punttong- en lip- r. Kortom hij was bezig met fonetiek.

Aanstaande Juffen en Meesters moesten daar alles van weten.

We waren gematigd enthousiast. Het was ook geen gezicht hoe die Zwart daar met z’n pruimenmondje de w, de l, en de p in onze richting spuugde. Bij de m en de n zoem - neuriede hij. Hij kreeg weinig bijval. Tijdens het laatste uur van de week moet je met zoiets ook niet aankomen zetten.

Toen hij dat merkte , ging hij na 15 minuten opstellen voorlezen. Die hadden we een paar dagen terug ingeleverd.

Hij had ons mooie opstelonderwerpen gegeven, vond hijzelf:’ Angst is een slechte raadgever’, ‘Ruimtevaart in de toekomst’,’ Als de stad slaapt’ en’ Gesprekken met grootmoeder’.

Martin Rietman, een van de nieuwelingen in onze klas had Ruimtevaart gekozen. Hij schreef een hoop onzin over Groninger boeren die naar Jupiter emigreerden, Schoonheidsspecialistes die een salon op Venus begonnen en Kweekschoolleraren die naar de Maan werden geschoten om daar het onderwijs te leren kennen.

Zwart vond het prachtig vooral ook omdat de klas nu wakker geworden lachte. Rietman kreeg een 7.

Vervolgens besprak onze neerlandicus het werk van Engeltje Mulder.

’Angelina heeft treffend mooi de sfeer weergegeven van Groningen bij Nacht’, lachte Zwart.

’Wat doet die nieuwe meid ’s nachts op straat’, stootte Kees Overwater mij aan.

‘Ja, die hoort op bed’, zei ik.

M ’n naamgenootje vertelde in haar opstel hoe stil het in het holst van de nacht was en dat er maar weinig volk rondliep dan. Engeltje kreeg een 8.

’Meisjes trekt hij altijd voor,’ mopperde Overwater, ’en waarom noemt die sukkel haar Angelina, wat moeten we daar nou weer van denken.’

Daarna pakte de leraar mijn bijdrage.’ Gesprekken met Grootmoeder’. Omdat mijn beide Oma’s al een tijdje dood waren, had ik uit een soort dwarsigheid een verhaal geschreven over Geheime radiozenders. Die waren er in Groningen en Drenthe nog al veel. Ze speelden hoempa pa- muziek, voornamelijk van ene Frankie Jankovic. En ze hadden fraaie namen als. De Grote Beer, De Zwarte Madonna en Mona Lisa. Voor de gelegenheid had ik een clandestien radiostation verzonnen met de naam’ Grootmoeder’.Wel had ik ter meerdere glorie en vermaak een tekeningetje van mijn overgrootmoeder bij geleverd.

Zwart las integraal voor. Hij scheen het te waarderen en struikelde over zijn woorden van het lachen.

‘Gesprekken met Grootmoeder’……. Het is zondagmorgen. Ik schakel mijn ontvanger in en stem af op de 200 m band. Uit de luidspreker komt wat gekraak en gefluit.

Plotseling hoor ik een stem:’ Hallo, hallo, hier is radio Grootmoeder.’ Een vreselijk gekraak maakt de woorden van grootmoeder onverstaanbaar. Ik kijk mijn vriend naast me eens aan.

’Dat is een nieuwe,’ zegt hij.

Het gekraak houdt plotseling op. De buurvrouw is zeker klaar met stofzuigen. We kunnen de stem van die Grootmoeder nu goed horen.

‘Ik ga over tot ontvangst’, verkondigt Grootmama met een mannenstem.

Wij schakelen onze eigen zender in om eens nader kennis te maken met die onbekende grootmoeder. Mijn vriend Bart begint voor de micro te praten.

’Hallo amateur, hier is radio Zandvoort voor u aan de band, wij hebben u uitstekend ontvangen, over!’ Daar is Opoe terug in de lucht. Uit het enthousiaste gebrul van de mannenstem kunnen we opmaken dat Grootmoe de zender Zandvoort gehoord heeft. We praten nog een poosje met Grootmoeder en verbreken dan het contact. Dit is onze eerste kennismaking met Grootmoeder.

’s Maandags horen we haar echter weer. Grootmoeder is deze keer erg vrolijk. Zij heeft een grammofoon gekregen, dat is de reden. Ook deze keer beantwoorden we de oproep van Opoe. Zij is blijkbaar erg tevreden met ons rapport en zegt dat ze een plaat voor ons zal draaien.

De kwaliteit van de muziek is afschuwelijk. Oma zingt zelf mee. Ze komt echter telkens een paar woorden achter de zanger aan en als Max van Praag klaar is moet onze Grootmoeder nog een halve regel zingen.

We bedanken de onbekende Opoe voor de plaat en zeggen dat we die heel mooi vinden. In de nacht van zaterdag op zondag is Grootmoeder opnieuw in de lucht. Ze roept de zender Zandvoort op, maar wij geven geen antwoord. Het is ons veel te laat en vinden het te gevaarlijk. Radio Grootmoeder heeft een borreltje op, want haar plezier kent geen grenzen. Tot half drie draait Grootmoeder platen van de gestampte pot en dan verdwijnt ze uit de ether…………..'

Onze leraar las ,lachte en het woord Grootmoeder was niet van de lucht. Grootmoeder draaide verzoekplaten en, er kwam opeens een andere zender tussen die haar op de 200m band opzij drukte. Die heette’ De Uitkijk’. Hij meldde dat er sneeuw in de lucht zat; het codewoord voor gevaar. Er dreigde dus een inval van de PTT daarom werden alle uitzendingen gestaakt voor even. De volgende dag stond er in de plaatselijke krant dat Radio grootmoeder op heterdaad betrapt was en dat Opoe tot drie maand cel werd veroordeeld. Dat betekende dat Grootmoeder voor een tijdje achter de tralies ging brommen in het huis van bewaring in Leeuwarden of in de Mesdagcellen in Groningen.

Zwart was klaar met zijn voordracht, gaf ‘t papier terug. Ik had een 7/8. Er stonden opmerkingen bij:….’Niet altijd vind ik uw beeldspraak geslaagd. En U brengt Uw lezer ook wel eens een keer in een toestand van verzadiging! De titel komt niet helemaal tot zijn recht meen ik. Uw stijl biedt zondermeer veel te “genieten”…., en perspectief in een bepaald genre.’

In de verte gaf een zwak belsignaal het einde van de lesdag aan. Kees Overwater gromde met een schuine blik naar mijn blaadje: ’daar ben je mooi mee weg gekomen!’
c.u.

tekening:J.Rugge

Mislukkingen

2011-12-09T16:08:00.007+01:00

onze Vauxhall klaar voor de start

Het was zondag, ’t regende en miezerde afwisselend. Mijn stemming zakte naar het vriespunt. Er was reden toe. Voor de 3^e of 4^e keer was ik gezakt voor het rijexamen. Op mijn rechterenkel zat een bobbel die al groter groeide.

De huisarts stelde een operatieve ingreep in het vooruitzicht. Enthousiast was ik niet!

Op school waren onze klassen gereorganiseerd.

Door een gebrek aan onderwijskrachten was er instroom van stoomcursisten uit het bedrijfsleven. Betrekkelijk jonge lui die een poos op een kantoor of bank gewerkt hadden, konden snel even schoolmeester worden.

Fijn was dat voor ons, autochtone kweekschoolstudenten, niet. Ineke Zandstra, Ibbeltje, Jacob Winkelman en Gerrit Schietman zaten nu in een ander lokaal. In mijn oude vertrouwde groep kregen we te maken met Piet van Deventer, Klaas Vaak, Maarten Rietman en ene Engeltje Mulder.

Die Piet en Klaas waren een soortement van intellectuele snobs die zich minachtend distantieerden van de oudgedienden.

Engeltje was mollig, had een bolle kop, blond haar en gulzige lippen Dat was aantrekkelijk, maar stootte indirect ook af. Dat ze dezelfde achternaam had als ik maakte me wantrouwig. Mijn God, stel je voor dat ze familie was.

In het Provinciehuis aan de Sint Janstraat ging ik in tussen- en spijbeluren in het familiearchief neuzen naar een mogelijke relatie.

Over het geheel genomen was ik een grootmeester in besluiteloosheid, maar er waren zaken waar ik geen gras over groeien liet. Voor de enkelbobbel - hobbel- operatie werd een afspraak gemaakt, een datum geprikt met het Academisch Ziekenhuis.

Mijn bliksemverkering met Brechtje maakte ik na een paar weken uit. Eerst gingen we nog tijdens een huiskamerfeestje met veel drank en sigaretten uit ons dak.

Een week later trakteerde ik haar op een bioscoopje in het Grand theater aan de Grote Markt. Toen de film afgelopen was, zei ik dat ik ‘t met haar niet zag zitten. Dat was lullig van me. Ze huilde.

Drie dagen later zakte ik dus voor de derde maal voor het rijbewijs. Bij ’t eerste examen verleende ik op de Lage der A een motor voorrang die van links kwam en in het Noorderplantsoen rolde de volkswagenkever bij de hellingproef achteruit. Tijdens het tweede rijexamen vond de examinator dat ik veel te langzaam reed. Daarom had ik nu dus volop met het gas gespeeld, had lekker hard langs Schuiten- Katten- en Zuiderdiep en rondjes om de Grote Markt gescheurd . Maar dat was ook overdreven naar ’t oordeel van de examenman. Hij vroeg bij wie ik gelest had.

’Mijn vader in onze Vauxhall Victor,’ zei ik.

’Dan zou ik maar eens naar een erkende rijschool gaan’, was z’n reactie. Nou moest ik dus naar een echte rij – instructeur. Die heette Arends, was ex-politieman, een vroegere collega van mijn vader, en daarom was het goedkoper. Hij zou me de fijne rijkneepjes wel bijbrengen. Ik had er een hard hoofd in.

Toegegeven die rijlessen van Pa waren niet van ‘t meeslependste soort. Hij werd gauw kwaad, riep dat ik een stommerd was en kijk toch uit je doppen. Hij wilde mij beslist oefenen in het maken van een noodstop, iets wat in het hele rijexamenprogramma niet voorkwam.
Out of the blue riep hij:’Pas op voor die vrouw met die hond, ze wil de weg over. In geen velden of wegen was natuurlijk iets te zien.
Dan remde ik af, liet de auto langzaam uitrollen.

Pa kwaad. ‘Doe bist ain Stoffel’, riep hij. Stoffel betekende iets als uilskuiken of schildpad. Zeker weet ik het niet.

Wanneer pa Mulder uit z’n hum was, schakelde hij over in het Groninger dialect. Gelukkig was die rijschoolhouder, die Arends een zachtaardige man, hij zou me beslist niet voor rotte vis uitmaken. Zo zat ik deze vermotregende zondag over mijn zonden te piekeren.

Om de vernieuwde klassen aan elkaar te laten wennen, was er een zeil- roe - uitstapje naar het

Zuidlaardermeer. Echt succesvol kon je ’t niet noemen.
Piet van Deventer, Klaas Vaak en Maarten Rietman, nog zo’n nieuwe wijsneus, gingen op het terras de krant zitten lezen. Alle drie hadden ze een hoog en breed voorhoofd. Daar zat veel verstand bij elkaar.

Anderen roeiden zich blaren in de handen Voor zeilen stond er behoorlijk wind. Met Hannie Gratema en die Engeltje Mulder belandde ik in de BM van Willem Sytsema. Ergens midden op het meer mocht ik van Willem sturen, aan het roer zitten. Ingespannen keek ik naar het grootzeil, maar het ging redelijk voor de wind.

Opeens zei Engeltje:’Ik vind jou wel leuk of aardig’, een opmerking waarmee ze in verlegenheid bracht. Net toen ik door de wind of overstag wou. Het grootzeil maakte een zwieper en Hannie Graat ging bijna overboord.

Bij mijn stamboomonderzoek, Ahnen Vorschung, zeggen de Duisters, had ik ontdekt of begrepen dat die Engel Mulder kon afstammen van een broer van mijn betovergrootvader; in die tak kwam ook een Engelina voor,een of andere tante.
Sytsema nam het roer over en ik liet m ’n gedachten de vrije loop De wind ging liggen, we maakten weinig vordering In de verte bij de rietkragen waren roeiboten. In een daarvan zat Ibbeltje met haar hartsvriendin.

Toen we na een ingewikkeld gezigzag bij het paviljoen aanmeerden zaten Van Deventer, Vaak en Rietman daar nog met een glas jenever, ze rookten dunne Pantersigaren uit een metalen doosje en spraken op gewichtige toon over opvoedkundige kwesties met onze nieuwe pedagogieleraar Meneer Leertouwer. Wij zochten ook een terrastafeltje, bestelden cola en appelsap Hannie en Engeltje zeiden dat ze zeilen wel grappig vonden.

Ik voelde aan mijn enkel. De zachte vetverdikking was kleiner geworden. Als dat zo doorging kon ik het Ziekenhuis afbellen.

Hoe kon ’t dat dingen opeens weggingen of gebeurden. Waarom zei zo’n duizelingwekkend ver achter- achternichtje zo maar dat ze me aardig vond. Dat een meisje zo direct was, maakte ik niet alle dagen mee.

’ Ik vind jou toch wel aardig, leuk!’, of zoiets, van de exacte woordkeus was ik nu op deze troosteloze zondagmiddag allerminst zeker.

Het afscheid dat er niet was

2011-12-07T22:14:00.000+01:00

Wanneer ik Ibbeltje voor het laatst gezien heb, weet ik niet. Deze zin komt in een andere toonzetting ongeveer voor in het werk van Nabokov. Of ik me daarmee aan plagiaat bezondig zou ik niet kunnen zeggen. Wat maakt het uit; in de liefde is alles, althans veel geoorloofd.

De Russische schrijver schetst de onzekerheid van een laatste ontmoeting met zijn jeugdliefde voor zover ik weet twee maal. De eerste keer in de Roman Masjenka uit 1925 waar het fragment besluit met het beladen zinnetje:’Hij zag Masjenka nooit terug.’ De tweede keer in het autobiografische boek; ’Speak Memory’, daar lees je;’ik kan me niet herinneren hoe Tamara en ik uit elkaar gingen.’

Beide ontmoetingen zijn in een trein en op een perron ; de klassieke locatie voor geliefden om elkaar te laten gaan.

In welke periode ik Nabokov ’s boeken las, zou ik niet kunnen zeggen. In elk geval niet in het midden van de 50-er jaren toen ik zo leed aan chronische verliefdheid op Ibbeltje.

Bij ons waren het geen treinen met rokende sissende locomotieven, maar het moet een autobus zijn geweest.

We waren op weg naar Emmeloord met Moelker van aardrijkskunde en Zwart onze sukkeldocent Nederlandse Taal en Letteren. Bij toeval was ik naast Ibbeltje ergens in de rij stoelen achter de chauffeur van de E.S.A.-touringcar terechtgekomen. Voor het eerst zat ik echt naast haar, zij bij het raam, ik aan het gangpad. Ik voelde de warmte van haar lichaam en probeerde met kunst en vliegwerk een geanimeerd gesprek op gang te houden.

‘Zo meteen rijden we op de bodem van de zee’, zei ik, toen de bus Lemmer voorbij ging .

‘Ja’, glimlachte ze,’dat heeft Moelker gezegd toch!’

Ze speelde met haar handen; een steentje glinsterde.

‘Dat is een mooi ringetje,’zei ik.

Ze glimlachte. Ik vroeg niet verder.

Kees Overwater had me onder de gedichtenles van Zwart toegefluisterd dat Els Krijgsman en Ibbeltje Rotering verloofd waren. Ze droegen vriendschapsringen.

Ik vond het een stomme opmerking en kon me er niks bij voorstellen Die jongen hield er wel meer vreemde fantasieën op na.

Zwart was weer eens met de sonnetten van Jacques Perk bezig. Hij las uit een geïllustreerd boekje nog een ander gedicht van die vent voor. Dat was geen sonnet. Het heette Iris.

Ik hoorde alleen de laatste zinnen.

‘Hoe ik somtijds kan verlangen……Naar wat mag en moet geschiên, Om—laat mij u nogmaals kussen—In mijn kinderen U te zien!—‘

‘Je bent hartstikke gek’, fluisterde ik naar Kees, meiden kunnen niet verloofd zijn, dat is toch lariekoek!’

Intussen begon de docent over Willem Kloos. Dat was een soort leraar van Perk. Hij had gezegd :’De poëzie is geen zachtoogige maagd, die, ons de hand reikend op de levensbaan, met een glimlach leert bloemen tot een tuiltje te binden……’

Ik hoorde maar half wat hij zei, gaf Kees een stomp en beet hem toe dat hij uit z’n nek zat te lullen. Maar die siste terug:’Ze zijn van Lesbos, die twee!’

Daar had ik geen weerwoord op.

Nu zat Ibbeltje naast mij.

In het raam achter haar gleed het wijde landschap van de Noordoostpolder voorbij.

Els Krijgsman zat op de achterbank met Jacob Winkelman te dollen. Na Emmeloord zouden we het eiland Schokland bezoeken, dat nu op het droge lag.

Meneer Moelker zat op het dwarsbankje naast de chauffeur; af en toe schakelde hij de microfoon in om ons te vertellen dat er links en rechts, tarwe, haver en rogge groeide.

Die agrarische details waren aan mij niet besteed. Ik zweefde en dagdroomde in Ibbeltje ’s aureool en maakte af en toe een boeiende opmerking.

Later in die excursieweek toen we in Elst bij Arnhem in een jeugdherberg onderdak hadden, was er niet het geringste contact meer tussen ons; ik had het gevoel dat Ibbeltje me ontweek Het was alsof we in twee verschillende sterrenstelsels leefden. Ik zwierf maar wat tussen klasgenoten; praatte nu eens met de een en dan met de ander. Als we met de bus op pad gingen, zat ik telkens ergens anders; niet op mijn gemak. Ibbeltje was dichtbij, toch mijlen ver weg.

Ik bracht de tijd gespannen door.

Kees Overwater, zelf al verloofd, genoot buitensporig van het uitstapje. Hij zat Ineke Zandstra achter de vodden. Het meisje met de appelborstjes. Hij zonderde zich overal met haar af.

Als Moelker of Zwart absentiecontrole hielden, waren Kees en zij spoorloos. Dat vond ik schandelijk. Die Kees had zijn eigen verloofde hoog en droog op de Groninger klei zitten en hier ging hij smerig vreemd, Hij gedroeg zich als een hitsige vrijgezel. Zoiets deed je toch niet!

We bezochten nog het Slot Zeist. Dat moest van Zwart, omdat het iets met de dichter Marsman te maken had.

Op de vrijdag zocht onze bus Groningen weer op. De chauffeur leverde ons keurig af bij de stoep en de zware schooldeuren in de Pelsterstraat. Ik haalde mijn fiets uit de stalling en zette koers naar huis.

Bij de Herebrug zag ik Ibbeltje Rotering, Els Krijgsman en Simon de Neanderthaler naar het busstation bij het Verbindingskanaal lopen. Onvoldaan en leeg reed ik langs het Sterrenbos, de begraafplaats en de Mesdag gevangenis naar Haren.

In het weekend ging ik uit een soort landerige verveling en balorigheid stappen met mijn zusters vriendin Brechtje. We zoenden.

58.

Duizelig in de klas was hij

2011-12-06T10:37:00.001+01:00

Hij las een Kees van Kooten verhaal voor

Het tweede of derde uur gaf Mulder les aan 3 g, een atheneumklas. Buiten werd de wereld groener; het voorjaar was aan de winnende hand. In strak tempo had hij iets voor gelezen. Het was ’Een koffer vol met poep’ uit ‘Koot graaft zich Autobio’.

Daarna zette hij ze aan ’t werk. In de klas was ’t weldadig rustig. Ogenschijnlijk was ieder met tekstverklaring aan de slag. Toen hij iets tegen Manja en Elizabeth zei, ze zaten te fluisteren en tekenden iets op een gezamenlijk papiertje, begon het lokaal voor zijn ogen te draaien. Alles bewoog alsof ze op de kermis met z’n allen in een waggelkamer of draaimolen zaten. Hij werd licht in ’t hoofd, gleed duizelig van zijn hoge bewegelijke en wendbare leskruk, deed een paar wankele passen.

In paniek dacht hij; mijn God, ik ga dood, ik moet hier weg! Slingerend liep hij naar de deur van het lokaal. De leerlingen werkten normaal door. Hun leraar ging wel vaker even weg. Op de gang kwam net Willem Barend, de conciërge, aanlopen om absentenbriefjes.

‘Ik wil naar huis’, zei hij.

’Dat willen er wel meer’, lachte die.

‘Nee, ik voel me niet goed, ik tol op m ’n benen.’

Hij wankelde naar de conciërge. Willem Barend ving hem op, sloeg een arm om hem heen, bracht hem naar de administratie en zei:’ die klas regel ik zo wel, die vwo-leerlingen lopen niet weg.’ Hij pootte hem op een stoel en vertelde wat er mis was. De dames van de administratie schrokken toen ze Mulders witte gezicht zagen. Magda legde een natte handdoek in zijn nek en Tini gaf een glas water. Ze keken bezorgd. Zo zat hij daar een half uur. Af en toe vroegen ze hoe het ging.

Na de ochtendpauze, toen hij zich redelijk voelde, reed hij in zijn Dafje naar huis. Op het middagspreekuur van een waarnemende huisarts, z’n eigen dokter had een vrije dag, vertelde hij wat hem overkomen was. Waarnemend dokter T. , knikte, voelde pols, controleerde bloeddruk, hoorde het hart en zei dat er niks mis was. Toevallig zat de dochter van die T in klas waar Mulder zo opeens de benen had genomen.

’Maakt U zich geen zorgen, meneer Mulder; U bent alleen gaan hyperventileren, dat is alles!’

De dokter gaf hem kort uitleg over verkeerd ademen en zo.

Zijn eigen huisarts die hij enkele dagen later consulteerde, begon eerst te lachen toen hij hoorde dat er hyperventilatie in het geding was. Die vond zijn patiënt niet iemand voor dat soort flauwekul, maar vertelde toch iets over de verhouding van koolzuur en zuurstof in de longen, en noemde een aantal situaties waarin je makkelijk ging hyperen. Als je te snel praatte, in een drukke omgeving met veel herrie en wanneer je ergens moest wachten in een kleine ruimte met veel andere mensen. Maar hij vond dat allemaal strikt genomen niks voor zo’n nuchtere kerel als Mulder. Als het weer gebeurde moest Mulder maar in een plastic zakje blazen dan regelde zich alles vanzelf.

De volgende dagen ging hij dus weer gewoon naar school, gaf probleemloos les, nergens werd hij draaierig.

Tot hij 3g weer voor zich kreeg. Toen hij daar weer iets wilde voorlezen, raakte de wereld opnieuw uit balans. Natuurlijk ging hij niet pontificaal voor het front van de klas in een zakje staan blazen. Hij keek wel uit! Nee, in zijn tas had zaten wat snoepjes en sabbelen op een pepermuntje haalde de druk ook van de ketel had hij ontdekt. Maar Elizabeth riep uit de middelste rij; ’Meneer Mulder, u mag niet snoepen, wij mogen ook geen kauwgum!’

Uitgerekend de dochter van die waarnemende dokter met die hyperventilatiediagnose was het die hem nu zo terugfloot. Ze had al vaker van die wijze opmerkingen gemaakt zoals die keer toen het klassengesprek op afvallen en te veel eten was gekomen. Toen had ze geroepen: ‘ Meneer Mulder u bent niet te dik. Oude mensen moeten niet te mager worden, zegt mijn vader.’

‘Het is niks, meneer Mulder, u kunt er wel oud mee worden!’, luidde de diagnose. De adem ging alleen maar een beetje te vlug, dat was alles.

Nou, in de weken die volgden werd hij steeds vaker door duizeligen bevangen. Bij de supermarkt in een rij voor de kassa bewoog alles. Onder de lerarenvergadering voelde hij zich opeens onzeker en nerveus gespannen en verontschuldigde zich dat hij even naar het toilet wilde. Er ontstonden min of meer voorspelbare situaties waarin hij het idee had flauw te zullen vallen.

Zijn huisdokter die hij nog eens consulteerde deed luchtig en zei dat het niet gevaarlijk was, dat het lichaam zo reageerde op verborgen angsten. Het zou wel voorbijgaan!

een kruk waarmee je rijden, draaien en op en neer kon

Nu dat deed het aanvankelijk niet. Zijn bestaan werd danig ontregeld door die draaierigheid Bij stoppen voor rood licht op weg naar en van school werd hij er door overvallen; zijn auto rolde zomaar voor- of achteruit leek het! Naar school ging hij alternatieve routes zoeken met zo min mogelijk stoplichten.

Kortom het was niet leuk. Lesgeven ging wel , afgezien dan in die bewuste klas. Tijdens een optreden met het docentencabaretzanggroepje maakte hij zich belachelijk dacht hij door tijdens de voorstelling uit het koor weg te sluipen en zich te verstoppen achter de piano. Dat had hij later nog eens op een video teruggezien, maar niemand scheen het gemerkt te hebben. Lange tijd maakten de zorgen om dit soort dingen zijn functioneren minder optimaal. Zijn hoge leskruk stond vaak eenzaam , want hij zat dan liever gewoon op een stoel of koos een tafeltje voor in het lokaal

Na twee jaar evenwel werd alles normaal en hield die duizeligheidmisère voor zijn gevoel even plotseling op als ze begonnen was. Die derde klas die hij ooit getrakteerd had op Kees van Kooten ’s: ’Een koffer vol met poep’ had toen het eindexamen echter al lang en breed achter de rug.

Binnenpark Buitenpark

Hoogezand, Sappemeer, Zuid­broek

Winteravondkost

Hete bliksem

Zoenoffer

Andijviefeest

Mijn mini wildernis

Les in een cirkel.

Pech!

De hunebedbouwers

De brommer vlekt!

Beschuit groot of klein - Xead.nl

Rookmelder

Als je maar hard genoeg rent, kun je over water lopen

Het eeuwige tekort

Schaatsleed

En ze speelde wat met mijn banaankromme duim

De verste verte

Geen roet in het eten

De laatste loodjes

Ze sparen voor een servies

Onder de sterrenhemel

Nauwelijks hebben wij de harde weg onder de voeten en hoeven

Met de vlag in top de brug over…

Vort paarden, vort, en weg vliegen we!

Aardappelpuree met spekvet en vlooien

Terug naar Nederland

Niet getikt

Op klompen in de suiker

De Buitenschool

Haiku of aforisme

En met een zakdoek op het hoofd

Kerstmaal voor beginners

Als schapen in een veewagen.

Melk is goed voor elk

Luchten

Cinema Palace

Het verhoor en het trouwboekje

Op de deur van onze cel zitten 46 knoppen

Angst en onzekerheid

Gesprekken met grootmoeder

Mislukkingen

Het afscheid dat er niet was

Duizelig in de klas was hij

Hoogezand, Sappemeer, Zuidbroek